Sidan januar i fjor har det vore svært snevre grenser for kva det er lov å eksportere til Iran. EU, USA og også Noreg fryktar at landet er i ferd med å skaffe seg atomvåpen. Sanksjonane skal presse prestestyret i Teheran til å leggje vekk planane, ved å ramme økonomisk.

Underdirektør Liv Kristin Rundberget i Toll— og avgiftsdirektoratet stadfestar at dei har meldt minst ei norsk bedrift til politiet etter mistanke om brot på reglane. Ho vil ikkje gå ut med detaljar om kva slags varer det gjeld eller kva bedrift som er meldt.

«Så lenge sakene er under etterforskning kan vi dessverre ikke kommentere noe på dette», skriv Rundberget i ein e-post.

Det er Politiets sikkerhetstjeneste (PST) som har etterforskingsansvaret for slike saker. Etter det Bergens Tidende kjenner til, er det eksport av avansert utstyr for støyping som er meldt til politiet. Varene vart stansa i Tyskland, på veg til Iran. UDs avdeling for eksportkontroll hadde ikkje gitt grønt lys for sendinga, som kom frå eit norsk selskap.

Brot på reglane kan bli straffa med bøter eller fengsel i inntil tre år.

Lang svarteliste

Dei norske sanksjonane er ein blåkopi av EUs sanksjonar, og vart innført i januar i fjor. Dei omfattar blant anna ei svarteliste med 133 iranarar og godt over 200 iranske selskap og institusjonar. Restriksjonane er mange:

  • Det er strenge grenser for sal av utstyr til den iranske olje- og gassindustrien
  • Teknisk assistanse til iranske olje- og gasselskap er forbode
  • Økonomisk samarbeid med ei lang rekkje iranske reiarlag er ulovleg.
  • Nye investeringar i iransk oljeindustri er ikkje lov.
  • Ei lang rekkje iranske bankar er svartelista. I praksis er det vanskeleg å overføre større summar til eller frå Iran.
  • Å forsikre selskap som opererer i Iran er vanskeleg.
  • Bankkontoar og andre verdiar skal frysast for ei rekkje namngitte personar og selskap.

Statoil kutta avtale

Eit strengt regime skal sørgje for at reglane blir følgde.

- Apparatet er utan tvil det største og mest omfattande vi har hatt for å gjennomføre eitt enkelt sanksjonsregime, seier avdelingsdirektør Martin Sørby i Utanriksdepartementet.

UDs seksjon for eksportkontroll samarbeider tett med Politiets sikkerhetstjeneste (PST) og Tollvesenet for å passe på handelen.

- Vi får ein del førespurnader frå bedrifter som er i tvil om kva som er lov, seier avdelingsdirektør Jan Bugge-Mahrt i seksjon for eksportkontroll. Dei har utvida staben med ein medarbeidar for å ta unna arbeidet med Iran-sanksjonane.

- Vi samarbeider tett med UD om eksportkontroll av varer som er underlagt sanksjonane, og har møte med dei kvar veke. Vi meiner å ha god kontroll på det som blir tollklarert ut av landet. Men det er eit veldig stort varespekter som er omfatta, seier Rundberget i Toll- og avgiftsdirektoratet.

Dei strenge reglane gjorde det blant anna uråd for Statoil å vidareføre ein serviceavtale med det statlege iranske oljeselskapet NIOC.

- Avtalen var tidsavgrensa og skulle avviklast. Men reglane gjorde det uansett uråd å forlengje, seier informasjonssjef Bård Glad-Pedersen i Statoil.

Statoil har i dag redusert kontoret i Iran til ca. 30 medarbeidarar.

Handelen rett i kjellaren

Så langt tyder ingenting på at handelsboikotten har fått den ønskte effekten på Irans atompolitikk. Den siste rapporten frå Det internasjonale atomenergibyrået (IAEA) er meir pessimistisk enn nokon gong. Tilliten mellom Iran og Vesten er på eit lågmål, med gjensidige trugslar.

Målet om å ramme det økonomiske samkvemmet med Iran ser derimot ut til å bli nådd. Den norske eksporten til landet har gått rett i kjellaren. I fjor fall eksporten med 38 prosent, målt mot året før, viser ferske tal frå Statistisk sentralbyrå. Innkjøpet av varer fall enda meir: Nesten tre fjerdedelar av importen forsvann.

Valutaflyten er ramma enda hardare: I dei tre første kvartala av 2010 gjekk 526 millionar kroner mellom Iran og Noreg. I same periode i fjor var talet redusert til 196 millionar kroner, viser Toll- og avgiftsdirektoratets tal. I 2010 fekk dei inn ca. 360 tolldeklarasjonar for Iran-varer, i fjor var talet redusert til ca. 200. ## Forsikring og bank ramma

Bak statistikken gøymer det seg blant anna eit forsikringsselskap i Bergen: Norwegian Hull Club. Dei har i mange år forsikra dei største nasjonale iranske reiarlaga, som blant anna driv transport av olje.

- All aktivitet med Iran er borte nå, seier Per-Åge Nygård, juridisk direktør i Norwegian Hull Club. Det same seier Noregs største bank, DNB.

- Hos oss er det full stans. Vi gjer ingenting overfor Iran lenger. I praksis er det ingen bankar i Norden som vil ta i slike transaksjonar, seier Kjetil Høydal, landansvarleg for Iran hos DNB. Handel med Iran er generelt sensitivt.

Ei bedrift som har handla mykje med Iran er Frank Mohn. Dei vil ikkje svare på spørsmål om sanksjonane. «Vi er ikke tilgjengelig vedr. dette», skriv adm.dir. Frederik W. Mohn i ein sms.

Høydal reknar med at handelsstatistikken vil vise eit ytterlegare fall til neste år. Han trur det er eit etterslep i årets tal, med kontraktar som var inngått før sanksjonane sette inn.