TERJE ULVEDAL

60 år etter at han var med på landgangen i Normandie, hugsar 90-åringen frå Hyllestad framleis i detalj dei dramatiske morgontimane utanfor franskekysten. «Den lengste dagen», D-dagen, blei aldri lang for «Svenner». Tyske skip som kom nordfrå oppdaga båtane som då var nær kysten. Dei kom rundt eit nes og fyrte straks av torpedoane. «Svenner» blei treft midtskips, og båten knakk i to.

Då torpedoen small inn midtskips klokka halv seks om morgonen, hadde «Svenner», som var i fremste rekkje i landgangsflåten, komme svært nær land. Den norske flåtejagaren var første allierte skipet som gjekk tapt under invasjonen. 31 nordmenn, ein danske og ein brite omkom.

Berre å springe

I radarrommet tre-fire meter frå der torpedoen slo inn, sat den då 30 år gamle radaroperatør Kristoffer Nordbø.

— For meg var det berre å springe. Det einaste eg tenkte på var at eg måtte komme meg lengst mogleg fram på båten, hugsar han.

I mørket sprang han framover i båten. I offisersmessa var det ei luke, og gjennom den kom Nordbø og mange andre seg opp på dekk. Då han hoppa, var framparten i ferd med å reise seg i vatnet.

— Då eg stod på baugen skjønte eg at mange måtte ha mista livet. Midtskips lak det ut store mengder olje. Eg visste at eg måtte hoppe slik at eg ikkje fekk olje på meg. Det ville vere livsfarleg.

I motsetnad til mange andre av kameratane om bord på det norske skipet, var Nordbø ein svært god symjar. Då han først hadde komme i vatnet, og gått klar av oljen, kjende han seg sikker på å bli redda.

— Eg lærte meg å symje som seks-åring. Mange fekk vanskar med å symje i bølgjene, men det hadde ikkje eg. Og då eg låg der i vatnet, hugsar eg at eg tenkte at sjøen var varmare enn det eg var van med heime.

Visste kva det galdt

Etter 15-20 minutt blei ytresogningen plukka opp av ein engelsk minesveipar.

— Men var det ikkje slik at ordren var at landgangsstyrken ikkje skulle stoppe?

— Ordren var at same kva som hende, dei første båtane skulle ikkje stoppe. Men folk blei jo plukka opp av vatnet. KNM «Stord», som gjekk rett bak oss, henta opp fleire. Så dei må i alle fall ha sakka farten.

Nordbø visste vel kva det stod om då dei nærma seg franskekysten i morgontimane 6. juni. KNM «Svenner» var berre nokre månader gammal. Han var eitt av ti norske fartøy som tok del i landgangen. Mannskapet på 235 hadde stort sett vore om bord frå båten var nybygd, og hadde mange øvingar bak seg, ikkje minst i mørkret. Oppdraget var å eskortere landgangsfartøya, og bombardere tyske stillingar.

— Ein dag merka vi at måling og anna brennbart materiale blei bore i land. Då forstod vi at tida nærma seg. Og då vi gjekk frå land og fekk ordre om at ingen båtar skulle snu, same kva som skjedde, skjønte vi at no var det slutt på treninga. Det var alvor. Og vi visste også kvar vi skulle, i alle fall sånn omtrent. Eg trur det berre var tyskarane som ikkje visste det.

«Alt vel. Mor og far.»

Hyllestad-mannen hadde mønstra på i den norske handelsflåten før krigsutbrotet. Målet var å tene nok pengar til å ta styrmannsskulen. Då han sommaren 1940 var innom eit norsk kontor i Glasgow, såg han plakatane der det blei oppmoda til å verve seg til marinen. Nordbø tenestegjorde på ulike krigsskip like til jul i 1945. Bortsett frå torpederinga med «Svenner» var Murmansk-konvoiane det tøffaste. Nordbø var med på to av dei.

— Ja, det var tøft. Det var så kaldt at det nesten ikkje går an å forklare.

17. mai 1945 kom han til Tromsø. Byen var formelt sett enno ikkje frigjort, og Nordbø var med KNM «Stord» då dei allierte tok over kommandoen frå den tyske militære leiinga. Same dagen fekk han sendt telegram heim. Det var første gongen han hadde kontakt med familien sidan krigsutbrotet.

— Eg fekk svar tilbake. Der stod det: «Alt vel. Mor og far». Det var ei stor melding å få. Eg har det telegrammet framleis.

Mange av uteseglarane under krigen fekk store psykiske vanskar i åra etterpå. Men ikkje slik med den spreke 90-åringen som vende heim og blei handelsmann på Sørbøvåg.

— Det var nokre år då eg vakna om nettene, og var «på post». Men etter som tida gjekk blei det sjeldnare og sjeldnare. I dag gjer det meg ikkje noko lenger.

TORPEDERT D-DAGEN: 60 år har gått sidan Kristoffer Nordbø hoppa i sjøen utanfor kysten av Frankrike. Han var radaroperatør på KNM «Svenner», det første allierte fartøyet som gjekk ned under invasjonen i Normandie.<br/>Foto: ODDLEIV APNESETH