Sidan 2009 har Noreg gitt 175,5 millionar kroner til opplæring og lønn for afghanske politifolk. Pengane har gått om FN-styrte "Law and Order Trust Fund" (Lotfa), som slusar utanlandske pengar inn til afghansk politi.

Nå er alle norske utbetalingar til fondet innstilt, på grunn av mistanke om grov korrupsjon. FN har sett i gang full intern etterforsking.

— I år var det planlagt å betale ut 60 millionar kroner. Vi har bestemt oss for å vente med vedtaket om utbetaling inntil vi får granskingsrapporten frå FNs utviklingsfond, seier ministerråd Kjell-Gunnar Eriksen ved den norske ambassaden i Kabul.

Lønn til fiktive politimenn

Sidan Lotfa vart oppretta i 2002 har fondet fått svimlande 17 milliardar kroner frå internasjonale donorar. Noreg er femte største gjevar, etter USA, Japan, Tyskland og EU. FNs utviklingsfond (UNDP) har ansvar for å administrere midlane.

Det var Wall Street Journal som først skreiv om korrupsjonsmistankane i mai. Då hadde ein internasjonal overvakingskomité i Kabul slått alarm.

Granskinga omfattar fleire alvorlege påstandar:

Lønnsutbetalingar til fleire tusen ikkje-eksisterande politimenn

Høgt lønna stillingar oppretta for folk med tette band til afghanske leiarar

Misbruk av fondets innkjøpsbudsjett, som er på mange millionar kroner

Forsøk på å fjerne og øydeleggje bevis då skuldingane først vart kjent

UD: — Meir omfattande

UNDP avviste først at midlar var misbrukt. Men dette ser nå ut til å ha endra seg. I juni vart fire tilsette fjerna frå fondet. Både direktøren, som er ein tidlegare indisk diplomat, nestsjefen hans og fondets finansansvarlege er ikkje lenger i stillingane sine. Også UNDPs landsjef i Afghanistan er bytt ut.

— Saka synest å vere meir omfattande enn vi først trudde. UNDP lyftar nå på alle steinar, blant anna for å finne ut kor lenge dette har pågått, seier Eriksen.

FN-etterforskarar er på plass i Kabul, ifølgje Wall Street Journal.

— Vi har ikkje fått melding frå norske styresmakter om at utbetalingane er sett på vent, seier fungerande kommunikasjonssjef i UNDP i Kabul, nordmannen Trygve Ølfarnes.

Ministerråd Eriksen seier den norske ambassaden i Kabul har jamlege møte med andre gjevarnasjonar og UNDP om granskinga, der dei blir orienterte.

— Vi har fått informasjon om at dei har avslørt ting, og at medarbeidarar i fondet er vorte omplasserte. Det går føre seg ei omfattande gransking som skal gi ein fullstendig dokumentasjon av kva som har skjedd og ikkje skjedd, seier Eriksen.

Obama utløyste kroner

Ifølgje UD har EU og dei andre store donorane gjort som Noreg og stansa innbetalingane til fondet.

— Dette stemmer ikkje med det våre folk her i Kabul seier, seier kommunikasjonssjef Ølfarnes i UNDP. Han kunne i går kveld ikkje kommentere kvar granskinga står eller konsekvensane, ut over at UNDP har "absolutt nulltoleranse for korrupsjon".

Ein av grunnane til at det FN-styrte politifondet vart oppretta, var at det internasjonale samfunnet ville sikre seg nettopp mot misbruk. Dei enorme summane som var nødvendige for å få afghansk politi på beina skulle ikkje forsvinne i korrupsjon.

Noreg bidro lenge berre med mindre beløp. Dette endra seg i 2009, då Barack Obama fekk Nobels fredspris. På pressekonferansen med Obama varsla statsminister Jens Stoltenberg eit norsk krafttak i Afghanistan: Den norske hjelpa til afghansk hær og politi skulle aukast til 110 millionar dollar i perioden 2010–2014. Av dette skulle 50 millionar dollar, eller ca. 300 millionar kroner, gå via "Law and Order Trust Fund".

— Den samla norske støtta til Lotfa i 2009–2011 var på 175,5 millionar kroner. Det vart gjort ei utbetaling i 2009, to i 2010 og to i 2011. Midlane vart betalt ut før påstandane om misleghald vart kjent, seier ministerråd Eriksen.

Lønn i kontantar

Afghanistan har eit dårleg utbygd banksystem, og ein av fem politifolk får lønna si utbetalt i kontantar, ifølgje Lotfas eigne rapportar. Dette gjer systemet sårbart for juks. Ein avgjerande del av strategien for uttrekkinga av dei vestlege styrkane er å byggje opp både hæren og politiet, slik at Karzai-regjeringa kan stå imot Taliban og andre opprørarar.