KJERSTI MJØR

Forrige helg tok juleflyet til SAS Braathens med seg norsk overflod til Kopli.

Seks dagar på overtid no. Magen under den brune kåpa svulmer, men det ufødde barnet held igjen.

Den vesle jenta har det ikkje travelt. Kanskje anar ho alt at det er tryggare inni mammas varme mage.

For barndomsheimen hennar blir ei okkupert rønne utan vatn eller klosett. Jenta skal bu på to små, fuktige rom med mamma, pappa, søster, bestemor, tante og to nieser.

Bakken utanfor, der ho skal leike, flyt av ekskrement. Ho kjem ikkje til å gå på skule, og får sjeldan ete seg heilt mett.

Sjølv om ho veks opp i Estland, er det usikkert om ho kjem til å lære flytande estisk. Dei fleste snakkar russisk i dette nabolaget.

Som alle andre som veks opp i bydelen Kopli i Tallin, blir også den ufødde jenta eit høgrisikobarn. Vegen til kriminalitet, rusmisbruk og prostitusjon er kort her.

Ketchup og sennep. Lufta er kald og rå — og luktar pølser. Ordet har gått. Folk strøymer til frå nabolaget; kvinner i alle aldrar, barn, tenåringar, menn med ustø gange. Denne Kopli-dagen blir ikkje som dei andre grå.

Utanfor ein av dei falleferdige arbeidarbustadene, som bystyret i Tallin vil rive, har ei utanlandsk busslast opna gratis pølsebu. Frå ein grøn varebil deler dei norske gjestene ut gule plastposar med havregryn, smør, müsli, brød, ost og sjokolade. Folk stimlar saman foran den opne bakluka.

Nissane går i flyuniformer. Reinsdyra er bytte ut med SAS Braathens julefly. Det 15. juleflyet er fylt til vengene med mat, sko, klede, sportsutstyr, soveposar, telt, stolar, barnevogner og julegåver.

Eldsjeler i flyselskapet har samla inn 450 kubikkmeter av alle slags varer som frosne, fattige familiar kan trenge for at jula skal bli litt lettare å kome gjennom.

— Det nyttar ikkje å hjelpe berre barna, seier flykaptein og primus motor Karsten Midttun til ein estisk tv-reportar ved pølsestasjonen.

— Vi må hjelpe heile familien.

To personar manglar i køen. Ei 27 år gamal kvinne, som døydde av ein overdose i dag tidleg, og den ti år gamle sonen hennar. Politiet har teke hand om han.

Visjon i vasken. Dei svære betongblokkene reiser seg som ein massiv vegg i horisonten over Østersjøen. Den grå tristessen huser over 100.000 menneske, og er Tallins største bydel.

Ein gong fanst ein kommunistisk visjon for Lasnamägi. Mange tusen russiske arbeidarar vart planta om i dette nabolaget under russifiseringsperioden på 1980-talet. Russarane nøygde seg ikkje med å byggje 650 blokker. Opp kom skular, butikkar, vaskeri, sjukehus - men aller først fabrikkane.

I dag er dei stengde. Berre fallert bygningsmasse er igjen av visjonen - og menneska. Tre fjerdedelar snakkar berre russisk; eit håplaust utgangspunkt for å klare seg i det estiske samfunnet.

Mange av heimane i Lasnamägi er øydelagde av rusmisbruk og vald. Mang ei natt har rektor ved Katleri skule gått gatelangs for å leite etter forsvunne barn.

— Barndomen skulle vere ei gåve. Men det er ikkje alltid slik, konstaterer rektor Kulla Mänd.

Løvemat i fanget . Men det er håp i alt det håplause. På Katleri skule går matpakkane motsett veg. Ungane får smøre seg skiver, og ta med heim til heile familien. Dei får leksehjelp om ettermiddagen, og tilbod om leirskule om sommaren. Katleri har også eit dagsenter for vanskelegstilte barn og unge, einslege mødrer.

Skulen fekk hjelp av det norske juleflyet i fjor; alt frå støvlar og klede til syklar og materiell - og sjokolade, sjølvsagt. Med litt styring har dei milde gåvene vart heile året. Like lenge har dei gledd seg til å takke.

Ein laurdag føremiddag like oppunder jul er stunda her. Dei norske nissane er tilbake med nye forsyningar, og sit på bakerste stolrad i gymsalen.

— De anar ikkje kor lukkelege vi har vore for gåvene vi fekk i fjor. Kanskje også vi ein gong kan ha noko å gje andre som treng hjelp, seier rektor i sin tale.

Elevane har lilla boksar med Løvemat i fanget. Men to år gamle Tanel på tredje rad nektar å sitte roleg. Ei ung jente hysjar. Ho ser ut som ein av 9. klassing.

Det er mor hans.

Rektor hysjar, og gir teikn. Framme ved scenekanten løfter tre små jenter blokkfløytene sine. Spinkle juletonar stig opp mellom dei aprikosbleike veggene.

Juletreet i hjørnet har verken stjerne eller pynt, men strekkjer seg mot himmelen likevel. I rein trass.

PUSTEPAUSE: For 15. år på rad har eldsjel og flykaptein Karsten Midttun frå Bergen fått juleflyet med nødhjelp på vengene. Også i år gjekk flyet inn for landing i Tallin.<p/>FOTO: MARITA AAREKOL
MILDE GÅVER: «Til jente, 4 år» står det utanpå denne norske julepakken. No har gåva funne eigaren sin.<p/>FOTO: MARITA AAREKOL
SNART BESTEMOR - IGJEN: Kva dag som helst får bestemor eit nytt barnebarn å forsørge 22 år gamle Tatjana (t.h) er alt seks dagar på overtid. Snart bur fem vaksne og tre små barn på dei to små romma i den okkuperte rønna i Kopli. <p/>FOTO: MARITA AAREKOL