2. februar i år small det igjen:

Dei norske sanitetssoldatane i Nord-Afghanistan var i gang med å grave stillingar for natta då kulene begynte å suse rundt dei.

Sanitetsfolka måtte søkje dekning bak bilen, ein pansra sekshjula Sisu ambulanse.

Vogna var tydeleg merka med det internasjonale Raude Kors-merket. Det hindra ikkje dei som gjekk til åtak frå å skyte med skarpt mot bilen.

— Kulene slo ned rundt oss. Ei av dei trefte taket og vart sitjande fast i ei kasse der, seier Øystein, som er sanitetssoldat på vogna, og som ikkje ønskjer etternamnet sitt i avisa. Soldatane har tatt vare på kula som eit minne.

Taliban følgjer ikkje lova Det er episodar som denne, som gjer at den norske militære leiinga i Afghanistan nå ber om å få bruke tyngre våpen på dei militære sanitetskøyretya. Dette er i strid med dei reglane som gjeld i dag: Saniteten skal berre ha lettare, personlege våpen, som pistol, maskinpistol, gevær eller rifle, og desse skal berre brukast til sjølvforsvar.

Men dei norske styrkane hamnar stadig oftare i kamp. Både maskingevær og rakettdrivne granatar blir brukte mot nordmennene - og også mot sanitetsvognene.

Å gå til åtak på vogner og soldatar med raudt kors er i strid med internasjonal rett. Men nordmennene meiner Taliban og andre opprørarar i Afghanistan viser så lite respekt for desse lovene at også saniteten treng tyngre skyts for å kunne forsvare seg. Vurderinga er at standardgeværet som sanitetssoldatane har, HK 416, ikkje er effektivt nok. Tyngre alternativ kan vere mindre maskingevær eller mitraljøser. Desse kan monterast på taket av bilane. Det finst også lettare modellar som kan brukast utan montering.

Regelendring naudsynt Men da må reglane endrast. «Saniteten skal ikke utrustes eller oppsettes med avdelingsvåpen, typisk MG-3, eller andre, tyngre våpen», heiter det i Forsvarets sanitetsdirektiv frå 2009. Direktivet vart utarbeidd av forsvarssjefen, etter ein stor offentleg debatt i 2007. Det hadde kome fram at Forsvarets sanitet i Afghanistan hadde vore utrusta med MG-3 maskingevær på taket av ambulansevognene. Våpna vart brukte av sanitetssoldatar med raudt kors på armen.

Det vart oppvask. Forsvarsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen (Ap) slo fast at dette var i strid med Genevekonvensjonen, og at «det å utstyre militært sanitetspersonell med tunge våpen som MG-3 vil sette beskyttelsesregimet og respekten for det røde korset i fare».

Har ikkje konkludert Forespørselen om å mjuke opp reglane nå kjem frå sjefen for den norske ISAF-kontingenten i Afghanistan, oberst Gjermund Eide. Bergens Tidende veit at han har støtte frå leiinga for den militære saniteten i Afghanistan.

— Det stemmer at det pågår ein diskusjon hos oss om bruken av tyngre våpen på sanitetskøyrety, og om det raude korset kan brukast eller ikkje. Vi har ennå ikkje konkludert, seier Kjetil Eide, kommunikasjonsrådgjevar ved Forsvarets Operative Hovudkvarter (FOH).

Det er to spørsmål Forsvarssjefen får på bordet:

  • Skal det tillatast tyngre våpen på sanitetsvognene - i første rekke på evakueringsvognene av merke Sisu?
  • Dersom dei får tyngre våpen - må dei då fjerne det såkalla Genferkorset frå bilar og uniformer?

Tyskland har fjerna korset Bergens Tidende får stadfesta frå fleire kjelder at oberst Eide er innstilt på å gje avkall på det raude korset, dersom det må til for å ruste opp bilane.

Eide sjølv ønskjer ikkje å uttale seg om saka, fordi ho nå ligg til avgjerd hos den militære leiinga i Forsvaret.

Fleire andre NATO-land, som deltek i Afghanistan, har vald å gje avkall på korset for å kunne væpne seg betre.

Dei tyske troppane valde å fjerne Genferkorset frå sine bilar i fjor.

Forsvarsminister Franz Josef Jung slo fast at Taliban brukte korset som angrepsmål. Ved å kvitte seg med dette, kunne dei tyske vognene utstyrast både med granatkastarar og maskingevær på taket.

Også amerikanske, britiske og franske ISAF-styrkar lar vere å nytte det raude korset i sine sanitetstroppar.

NÆRE PÅ: 2. februar i år hagla kulene mot den norske sanitetsvogna ved landsbyen Khwaja Gawhar i Nord-Afghanistan. Den eine vart sitjande i ei kasse på taket. Foto: Håvard Bjelland
OFTE I KAMP: Det er sanitetskøyrety som dette, ein pansra sekshjula Sisu, som sjefen for dei norske styrkane i Afghanistan ønskjer skal få tyngre våpen. Dei køyrer ofte som ein del av militære kolonner, som her under ein operasjon i Faryab-provinsen i april i år. Foto: Håvard Bjelland