I 13 år har radværingen Leon Nordanger vore sjef for Utrykkingspolitiet på Vestlandet. I mai gir han seg, etter nær 38 år i politiet.

— Kvifor vart du politimann?

— Då eg var liten gut, tok mor mi meg med til byen. Utanfor Lido-hjørnet stod det alltid to konstablar, kledd i lange politifrakkar i svart ull. Eg vart fasinert av dei, så det var nok der politidraumen starta, seier Leon Nordanger.

Ein filleonkel, som var lensmann i Vik, var nok og ein medverkande grunn til den unge radværingen sitt yrkesval.

> Ei kvinne i Sogn blei tatt for råkøyring. Sonen sat ved sidan av. Ho hevda ho dreiv med øvelses- køyring med sonen, og viste han korleis han ikkje skulle køyra.

- Ei fantastisk tid

I politiet har han blitt verande i 38 år. Dei siste 13 årene som sjef for Utrykkingspolitiet, Region Vest. Han seier han aldri har angra på at han vart politimann.

— Det har vore ei fantastisk tid. Og eg kom inn i Utrykkingspolitiet, under den svært gode sjefen Svein Midttun. Det har nok og prega meg.

For dei av oss som har blitt stoppa fordi vi har køyrt for fort, er ikkje UP-folk som vinkar oss til sides det kjekkaste vi veit.

— Mange trur at vi er mest opptekne av å skrive ut bøter for å få mest mogleg pengar inn i statskassen. Det er heilt feil. Det som motiverer meg og mine folk, er å unngå ulukker. Da våre folk var på jobb på riksvei 555 i fjor, var det ingen alvorlege ulukker der. Det er slikt som motiverer oss, seier Nordanger.

Har tråkka politimeistrar på tærne

På pauserommet til UP i Litlåsvegen i Åsane, går drøset lett. Dei serverer raust av den sterke kaffien og byr på Melkehjerter i sjokolade. Folk kjem og går. Nokon skal ha kontroll på vegen. Andre, med hjelm og skjold, skal trene på terrorberedskap.

Utrykkingspolitiet er eit særorgan innafor politiet, på lik line med Kripos. Dei samarbeider med politidistrikta. Nordanger seier samarbeidet med det lokale politiet stort sett er veldig bra, men innrømmer at han nok har trakka nokre politimeistrar på tærne innimellom. Til dømes har det vore usemje om kvar ein skal ha fartskontrollar.

Nordanger skryter av at dei har særs kompetente folk. Politifolk søkjer seg til UP på åremål. Og dei fleste likar seg så godt, at det nesten er vanskeleg å få til utskifting.

— Har de tatt mange politifolk i kontrollar?

— Ja, det er ganske mange politifolk som har gått i garna våre gjennom tidene. Flest for å ha køyrd for fort. Politifolk er nok eit snitt av folket, dei og, medgir UP-sjefen.

- Ja, eg har brote fartsgrensene

UP-sjefen er sjølv glad i å køyra bil, og har nett kjøpt seg ein Volvo V60.

- Bryt du sjølv trafikkreglane?

— Ja, eg har køyrt over fartsgrensene og eg har brote andre trafikkreglar.

- Har du køyrt med promille og?

— Nei, det kan eg med handa på hjarta seia at eg aldri har gjort.

- Vi har hørt nokre rykte om mopedkjøring i ungdommen?

— Du skal ikkje sjå heilt bort frå at alt ikkje var heilt etter boka den gong.

Men førarkort på 18-årsdagen fekk han. Og saman med ein kamerat bytte dei på å køyra til dansane på striledansen på Sletta og andre stader.

- Dårlege vestlandsvegar

Hordaland toppar ulukkestatistikken i trafikken.

- Kvifor er det slik?

— Det har vore ein stor nedgang i alvorlege ulukker i dei siste åra, men framleis er det altfor mange. Vegnettet på Vestlandet er forferdeleg dårleg, spesielt i distrikta. Samstundes er ulukkesbiletet er spreidd. Til all lukke var det ingen dødsulukker på E16 mellom Bergen og Voss i fjor. Statens vegvesen har gjort mange tiltak for å få førebyggja ulukker her, og vi har auka kontrollane på vegen. Til no i år har vi hatt fire ulukker, med seks omkomne i Hordaland. Ei ulukke på Askøy, to på Stord og ei i Fusa.

— Og vi har store klimatiske skilnader på korte distansar. Føret på vegen kan skifta raskt. Køyrer du E 16 frå Bulken til Voss er vegen bra. Når du kjem opp på vegen mellom Voss og Gudvangen, er vegen ein tragedie. Ofte dreg bilistane med seg fartsnivået frå den gode vegen inn i dårlege parti, seier Nordanger.

Samstundes er det slik at betre vegar ikkje alltid fører til færre ulukker.

— Vi har fleire døme på at når Statens vegvesen rettar ut ein sving, så fører det til fleire ulukker og utforkøyringar.

Nordanger er levande oppteken av tryggleik på vegane. Han ser kor vondt det gjer for dei som vert ramma. Sjølv har han og mista ein i nær familie, i ei trafikkulukke.

- Spritflaska mellom beina

Historiene frå kva UP har møtt på vegane er mange. Dei har stoppa folk som både barberer seg og les dokument, medan dei køyrer.

— Eg har sett ein del sikring av last som er heilt hinsides. Store maskiner som har stått på lasteplan, heilt utan sikring. Og det er utruleg kva folk trur dei kan laste opp på ein Tysse-hengar utan nokon slags sikring.

Nordanger fortel at dei har stoppa folk som har vore så fulle at det hadde vore dødeleg for folk flest. Dei har hatt brennevinsflaska mellom beina. Og det har vore folk som har vore så rusa at dei ikkje har vore i stand til å gå ut bilen.

Øvelseskøyring og lufttørking

Dei fleste er greie når dei vert tatt. Men det er ein kjønnsskilnad. Menn blir oftast sure, fordi dei i det heile blir tatt. Kvinner blir sure, fordi det kostar så mykje.

Han sa han køyrde så fort fordi han lufttørka bilen sin.

- Kva er dei dårlegaste orsakingane folk har hatt når dei vert stoppa?

— Det er mange. Ei kvinne i Sogn blei tatt for råkøyring. Sonen sat ved sidan av. Ho hevda ho dreiv med øvelseskøyring med sonen, og viste han korleis han ikkje skulle køyra.

Ein mann sa han køyrde så fort fordi han lufttørka bilen sin. Det var kaldt og han hadde nett vaska bilen. Da han kom ut av bilen, var det så glatt at han gjekk rett på ræva, seier Nordanger.

Russisk løve

- Og vi må berre spørje om namnet, Leon . Kor har du det frå?

— Eg har spurt mor mi om det, men ikkje fått noko god forklaring. Det skal vere russisk for løve, Det kan vera dei berre likte det, men det er ingen i slekta elles som heiter Leon. Sjølv har eg berre hatt glede av å ha eit spesielt namn.

- Kva skal du gjere no når du vert pensjonist?

— Det er for tidleg for ein 60-åring å setja seg i gyngestolen og venta på Dagsrevyen. Bestefar min hadde ein snikkarverkstad på garden. Og sjølv har eg alltid vore glad i jobba med tre. Så no skal det bli nytt tak på huset i Isdalstø, og mykje anna i huset som eg ikkje har fått gjort.

- Ikkje nokon ny jobb, slik som mange av pensjonistpolitifolka går til?

— Eg har fått nokre førespurnader, så vi får sjå etter kvart.

- Håper vi har gjort ein forskjell

- Korleis vil du bli hugsa?

— Det eg håper er at mitt arbeid saman med alle dei fine og kompetente folka i Utrykkingspolitet, har gjort ein forskjell. Slik at færre vert skadd på vegane våre.

Det har meldt seg sju søkjarar til å ta over når Leon Nordanger gir seg. I løpet av nokre veker får vi vita kven som blir den nye UP-løva.

ALVORLEG ARBEID. GODT HUMØR: Humøret er det ikkje noko i vegen med, sjølv om det er alvorlege saker dei arbeider med. - Eg trivast så godt i politiet, og kan ikkje hugsa sist eg var sjukmeld, seier Nordanger. Sjølv kunne han ha takka av på særaldersgrensa i politiet, då han vart 57 år.
PÅL ENGESÆTER
LANGS VEGEN: Det beste vi høyrer, er når folk seier det var leit dei fekk seg ei fartsbot, men at dei likevel føler seg skikkeleg handsama av oss, seier Leon Nordanger.
ARKIV
DEMOKRATI: - Utanlandske kollegaer er ikkje vane med den demokratiske leiarstilen vi har i Noreg, men eg trur den fungerer best, seier Leon Nordanger. Sjølv har han fått viktige delar av sin leiarkunnskap frå fagrørsla.
PÅL ENGESÆTER