Fjaler

— Vi er opptekne av å halde jorda i hevd. Det er vel bondemoralen i oss, seier Ole Jakob Nedrebø, ein av dei tre eigarane av Straumsnes Mjølk og Kjøt DA (SMOK).

Vi reiser gjennom eit landskap som ikkje er typisk vestlandsk. Her i ytre delar av Dalsfjorden er høge fjell og stupbratte lier bytt ut med låge åsar, små holmar og øyar, fjordar som skjer seg inn og lagar viker og tronge sund. Det kan nesten min­ne om ein sørlandsidyll.

Men på mange av gardsbruka langs strendene og i dalane står våningshusa kalde. Det ryk ikkje frå pipene. Vindaugo er mørke. Nedgangen i talet på gardar i drift i området er formidabel. SMOKbøndene meiner bruksreduksjonen omtrent må svare til talet på bønder som blir pensonistar. Ingen tek over.

Ein time med traktor

  • Her er det ei god stund sidan det blei lagt ned, fortel Kjartan Åsnes. I vindauga i det kvitmåla vestlandshuset står plastblomar.

— Det er eit par frå Oslo som eig bruket. Dei er her ganske ofte.

Men bøen er fint slått, av Straumsnes Mjølk og Kjøt DA. Også nabobruket er fråflytta.

— Nei, der er det lenge sidan det var gardsdrift. Men til for eitt år sidan budde ei eldre dame her.

Frå Folketad i vest til Hjellen i aust slår samdriftsbøndene. Kring 450 mål dyrka mark. Frå fjøsen på Straumsnes til Folkestad, bruket som ligg lengst vekke, brukar bøndene ein time med traktor.

— På den garden leiger vi folk til å slå for oss. Men det er klart det blir dyrt fôr. Det går litt diesel og gummi, for å seie det slik.

130 dyr

Ei glad kvit ku med mørke flekkar har lagt frå seg ei saftig ruke ein strålande solskinsdag. Fargerike barneteikningar prydar fellesfjøsen på Straumsnes. Før første kua blei mjølka hausten 2007, dekorerte elevane på den lokale skulen i Flekke begge gavlveggene.

Nyfødde kalvar kjem fram for å suge på hendene våre, velvaksne kyr forsyner seg av grovfôret dei har fått tidlegare om morgonen, ein diger okse ristar på hovudet og morskar seg i flokken. Dei har alle kvar sine plassar i lausdriftfjøsen, kalvar, ungdyr, kyr og oksar. Alt er roleg, alt er på stell både ute og inne. Truleg var støynivået høgare då skuleungane utfalda sine kreative evner på veggmåleri, enn no når 130 kyr, oksar og ungdyr har teke lausdriftfjøsen i bruk. Først når vi går ut, kjem første møøet. Omtrent som dyret ville seie «ha det».

Ole Jakob Nedrebø, Oddvar Åsnes og Kjartan Åsnes har investert nesten ni millionar kroner i ein driftsbygning på over 1300 rutemeter. Tanken var å halde landbruksarealet og kulturlandskapet i hevd. I tillegg ønskte dei sjølve betre organisert ferie og fritid.

40 teigar

Kjartan er dagleg leiar og bonde på heiltid. Oddvar og Ole Jakob hentar hovudinntekta si utanom jordbruksdrifta, Oddvar som snikkar, Ole Jakob som rektor i kulturskulen for Fjaler og Hyllestad. Men dei slår sine eigne bruk og går i fast turnus i samdriftsfjøsen i helgar og feriar.

— Alle vi hadde gamle fjøsar, bygde rundt 1980. Vi såg at det ikkje var økonomi i å investere for oss sjølve. Eg hadde dessutan lyst til å vere bonde på heiltid, dei andre ikkje, seier Kjartan Åsnes.

Dermed vaks tanken om samdrift fram. I førstninga var alle dei seks attverande bøndene på Straumsnes med, men gjennom prosessen gjorde tre av dei andre val. Men samdriftsbøndene haustar ikkje berre eigne bruk, dei slår ti andre gardar. Og heller ikkje dei er samanhengande. Dei 13 bruka er sett saman av 40 ulike teigar.

Dei slår der dei kjem lettast til, det er slutt på ljåslåtten i brattbakkane.

— Men vi slår ganske mykje ulendt innmark med forhaustar og vossakasse. Dei vi leiger jord hos er godt nøgde.

Passar på renta

Frå kontoret har dei fullt over­yn over det som skjer i fjøsen. Datamaskiner overvakar drifta. Det kunne vore eit kon­tor i ei kva som helst bedrift, berre ørlite lukt fortel at vi er i ein driftsbygning.

Men denne dagen er det ikkje mjølkemengde og fôrbruk som er mest interessant å lese på PCen. Bøndene går på nett, for det er onsdag og rentemøte i Norges Bank. Dei lånte 5,8 millionar då dei bygde fjø­sen. Då blir det som skjer i finansNorge viktig.

— Vi tener pengar, men absolutt ikkje meir enn vi treng. Det er som dei seier, vi har til salt i såret, seier Ole Jakob, og ler godt.

Er det håp for norsk landbruk? Sei di meining!