Då den svenske sprengingseksperten Göran Boström gjekk om bord i Scandinavian Star i Lysekil 7. april 1990, hadde han ei viktig oppgåve: Å undersøkje om det fanst eksplosivt materiale eller farleg last om bord.

Han var tilkalla av brannmeisteren i Lysekil, som visste at det ofte finst flasker med sveisegass på skip. Utsette for varme kan slike flasker bli omdanna til reine bomber.

Heilt bak i båten, i hydraulikkrommet på styrbord side, fekk Boström seg ein kraftig støkk.

— Det låg store mengder gassflasker inne i rommet. Ein del låg lause på golvet. Dei fleste stod oppreiste, men var berre surra med eit enkelt tau. Det var ikkje normalt. Eg tør ikkje tenkje på kva som kunne hendt dersom desse hadde gått av, seier Boström.

Då han kom dit, stod døra frå hydraulikkrommet inn på bildekket open.

- Heilt uforsvarleg

Han fotograferte flaskelageret, og har gitt Bergens Tidende tilgang til bileta. Dei viser ca. 25 gassflasker totalt.

— Måten dei var lagra på var heilt uforsvarleg, seier Boström (bildet).

20130415-js-7168.jpg

Dei blå flaskene inneheldt oksygen, dei raude acetylen. Begge gassane blir brukt til sveising og skjerebrenning. Særleg acetylen-flaskene representerer ein stor fare ved brann: Utsett for sterk varme kan dei kraftige stålflaskene eksplodere, med massive skader som resultat.— Acetylen er i utgangspunktet kjemisk ustabilt. Ved varme vil det bli ein kjedereaksjon i flaska, der det oppstår spalting. Trykket aukar, og det kan ende i ein veldig eksplosjon, seier informasjonssjef Harald Hovde i AGA, som leverer gass til slik bruk på skip.

- Ein enorm smell

Flaskene på Scandinavian Star var ikkje skipets eigedom, men tilhøyrde selskapet Unitor, som leiger ut og vedlikeheld denne typen gassflasker. Både Unitor og AGA har strenge reglar for korleis dei skal oppbevarast om bord.

— Det mest alvorlege er at så mange flasker oksygen og acetylen er lagra saman. Det er ikkje rett, seier informasjonssjef Hovde i AGA.

Han har sjølv vore med på forsøk der tunge acetylen-flasker, som er laga av massivt stål, blir lagt på eit bål.— Vi har hatt tilfelle der flaska har vorte kasta 300 meter. Det er ein enorm smell. Med 25 flasker kan det bli 100 gonger verre, seier Hovde.

Også oksygenflasker kan eksplodere. Dersom begge gassane kjem i kontakt med open eld, vil det i tillegg bli eit veldig flammehav.

Ikkje lov på norske skip

Dagens regelverk for skip under norsk flagg seier at det ikkje er lov å lagre oksygen og acetylen i same rom dersom det er snakk om fleire enn åtte flasker totalt.

Sjøfartsdirektoratet kunne fredag ikkje svare på kva slags reglar som gjaldt for skip som Scandinavian Star i 1990. Båten var Bahamas-registrert, men også underlagt internasjonale reglar, som blir følgd opp gjennom kontrollar i hamnene skipa frekventerer.

Hovde i AGA tykkjer uansett det er merkeleg at båten hadde eit så stort lager med både store og små gassflasker – sjølv om han veit at det på skip med dårlege rutinar kan hope seg opp fleire flasker enn det er behov for.

— Femlitersflaskene som låg på golvet ville vore tilstrekkeleg for ein båt av denne typen, som er i hamn to gonger kvart døgn, seier Hovde.

Dyrt å ha med mykje gass

Den store samlinga med 40-litersflasker som stod surra med eit enkelt tau, forstår han ikkje kvifor var om bord.

— Berre ved svært store reparasjonar vil det vere behov for så store mengder gass. Det er påfallande mange flasker på bileta, seier informasjonssjefen. Fordi flaskene blir leigd inn, er det også ein kostnad knytt til å ha dei om bord. Det vanlege er difor å ikkje ha med seg meir gass enn nødvendig.

Göran Boström hadde med seg våpen og skyttarar, som om nødvendig kunne skyte hol på gassflasker som stod i fare for å eksplodere. Brannen spreidde seg aldri bakover til hydraulikkrommet ved sida av bildekket, der flaskene stod. Difor vart det heller ikkje nødvendig å skyte dei.

— Med så mange flasker i eit rom ville uansett ingen seriøs skyttar prøve seg på det, seier informasjonssjef Hovde i AGA. Alternativet ville vore nedkjøling med vatn - eit vanskeleg arbeid dersom

UTAN SIKRING: På golvet i hydraulikkrommet låg mindre 5-litersflasker med gass til sveising, heilt usikra. (
Göran Boström