— JA, FORHOLDET til tubaen er… ambivalent!

Brandseth sit stramt på stolen og trekkjer pusten djupt før han slepp det ut.

— Men for det meste har vi det bra, legg han til, medan han lener seg tilbake i ein meir avslappa positur.

Tubaisten var nyleg eksponert som ein av hovudpersonane i NRK Hordaland sin TV-serie «Korpsfiksert». Fjernsynsdokumentaren følgde Eikanger-Bjørvik Musikklag under oppkøyringa til EM for brassband i Rotterdam i fjor, då dei var i knivskarp konkurranse med Manger Musikklag som vann EM året før. Det enda med 4. plass for Eikanger og 7. for Manger Musikklag.

Det å miste pappa så tidleg… Det var veldig tøft

Episodane har rulla over TV-skjermane medan Eikanger har øvd til årets EM. I februar vann Eikanger NM for tredje år på rad, og sjølv om Manger er ute, er spenninga stor før EM neste helg.

For Brandseth sin del, skjer innspurten parallelt med prøver på Hordaland Teater. Han er med i Sergei Prokofievs «Peter og Ulven» med Karoline Krüger og Norsk revyorkester, som har premiere knappe tre veker seinare.

Og så har han ikkje fått permisjon frå dei andre jobbane sine. No går det døgnet rundt, med øving og prøver på dagtid, og korpsdirigering, undervisning, og endå meir øving.

HEIME I KRINGSJÅVEIEN labbar ein tilsynelatande avslappa Magnus Brandseth rundt i tøflar. Utanfor stoveglaset ligg Byfjorden og Nordnes bada i vårsol. Den same sola fløymer inn på heimestudioet og kjøkenet, der Brandseth hentar kaffi frå ei fin maskin, byr på druer og bananar. No set han seg med tubaen på fanget. Den kviler godt der, med sine 17 kilo netto. Messingen er om lag like blank i skroget som han sjølv er på skallen.

— Det er jo eit flott instrument å sjå på. Eg burde vore flinkare til å ta vare på det, seier han, og finn fram ein pusseklut, mest for fotograferinga si skuld.

Han mumlar noko om sitt eige ytre, meiner han ikkje har «den beste dagen». Jaså? Han ser då flott ut. Markerte trekk. Mørkt, fast blikk. Kanskje det er ansiktsmuskulaturen som gir 32-åringen den ekstra autoriteten? Er det den vesle antydninga til slitasje på overleppa som plagar han? Slikt må vel ein tubaist finne seg i. Elles ser han lite forfengeleg ut, med strikkejakke over rutete skjorte og dongeri. Utan hår på hovudet. Og utan sminke.

Det har ikkje alltid vore slik.

« ABSOLUTT MAGNUS», kallar han live-konseptet, som er i stadig utvikling. Som soloartist har han gjort det til ein del av levebrødet å sprengje grenser for tubamusikk.

Vi var fleire som ikkje visste noko om denne mannen, då han brått kom ompa-spelande inn som pauseinnslag på ein konferanse og trollbatt publikum i tjue intense minutt. Aldri hadde vi sett nokon herje slik med ein tuba. Folk sat med hakeslepp, medan kvasse rytmar, røffe riff og dvelande didjeridoo-tonar kappa om å sleppe ut og fram. Trampeklappet kom då det tona over i den velkjende riffet frå «Smoke on the Water». Men berre som eit kvileskjer, før det akustiske stuntet heldt fram.

Brandseth blæs nordavinden inn, slår med stålring mot tubakroppen og vrengjer alt han kan få ut av den. Motstykket til den musikalske rundjulinga fekk ein del av oss sjå på TV, då tubaisten senka instrumentet i eit gedigent badekar med såpevatn, vaska det varsamt, for så å tørke kvar krik og krok med lyseblå frotté.

- Eit ritual?

— He-he, nei, det var ikkje ein gong mitt eige bad, ler Brandseth,

— Eg har ikkje badekar. Det var NRK som ville ha det slik, så vi måtte låne eit, seier han.

Derimot hender det at han tek tubaen med i dusjen.

DIRIGENTEN: Meir og meir likar Magnus Brandseth å dirigere. – Det er veldig gøy å jobbe med dei heilt unge. Men det gir ei fantastisk kjensle å kunne tolke, forme og prøve å få det slik eg vil, når eg får jobbe på høgt nivå, seier han. Som her, med Tertnes Amatørkorps.
Jan M. Lillebø

TUBAEN OG BRANDSETH køyrer i rute. I svart Mercedes frå Kringsjåveien til Eikanger-Bjørsvik i Knarvik, musikkskulen på Askøy, til Radøy Brass, Kløvheim skulemusikk, Tertnes Amatørkorps og no også Hordaland Teater på Stend. Sjølv om han jobbar fem kveldar i veka og sjeldan er heime før i 22.30-tida, er han tidleg oppe for å øve. Av omsyn til naboane er det den greiaste tida. Lukkelegvis står leilegheita under tom for tida. Men for å vere absolutt Magnus, reiser Brandseth til Eikanger sitt øvingslokale på Knarvik. Han riggar seg til med loopmaskin, effektbrett, keyboard, tubaen og mic. Og får bruk for alt han har av armar og bein, ansiktsmusklar og, ikkje minst, lungekapasitet, for å få til det han vil.

Først tubaen aleine, eit enkelt riff. Lagar ein loop så det går av seg sjølv. Eit riff oppå der. Så kjem keyboard, effektar, vokal. Han fyller salen med lyd, startar på nytt. Slik held han på ein time, kanskje to, før han dreg ut for å dirigere eit korps eller to. Eller tilbake på øving med Eikanger-Bjørsvik.

Det er eit stramt program som krev mykje sjølvdisiplin.

— Eg må presse meg sjølv hardt. Kvar einaste dag, seier han.

— Middag blir det nesten aldri…

- Men du har kjæraste?

— Ja, og heldigvis spelar ho også i Eikanger-Bjørsvik! Elles ville vi ikkje sett kvarandre mykje.

Dei bur kvar for seg, Magnus og kjærasten. Stova hans er, i motsetnad til arbeidsrommet med heimestudio, bøker og musikk, halden maskulint og stramt i svart og kvitt. Alt utanom staffeliet, der det står fargerike bilete med abstrakte motiv, det eine har han laga sjølv.

— Eg har alltid teikna masse.

Streken hans er god, teikningane detaljrike. Også bunken av dagbøker vitnar om ein sterk uttrykkstrong. Den eldste boka er ei lita minnebok, med ein bamse utanpå.

SOM LITEN var han svært aktiv, på grensa til det hyperaktive, seier han sjølv. Ein unge som alltid ville vidare, seier mora. Begge foreldra var lærarar og aktive musikkutøvarar. Dei spelte og song for guten allereie då han låg i magen, fortel ho. Magnus var berre eit par år då han fekk trykke ned knappane på mora sin baryton, medan ho blæs luft. Han fryda seg over lydane som kom ut. Fire år gammal fekk han sin eigen kornett, og litt seinare eit flygelhorn.

Han gjekk over til tuba på grunn av tannreguleringa. Mora meinte det ville gå betre med større munnstykke. Men han øvde så han blødde likevel. Gav seg aldri før det sat.

På veggen i gangen heng tre gamle fotografi. Det er Magnus og faren på alle, i regnkle, ein sommardag då Magnus var liten. På det eine held faren ein paraply over sonen. Dei ser glade og stolte ut, men det er noko rart med det. Faren held paraplyen altfor høgt, som om gutungen ved sidan av var ein vaksen son. Men Magnus når berre halvvegs opp.

Magnus budde med mor og far og to yngre søsken på Mysen i Østfold då faren fekk akutt leukemi. Med eitt vart livet til familien snudd på hovudet. Mora følgde faren inn og ut av Rikshospitalet i Oslo, og Magnus fekk mykje ansvar for småsyskena sine. Natt til 19. april 1995 var 14-åringen aleine med syskena i huset. Han blei vekt av mora og onkelen som kom frå sjukehuset om morgonen og fortalde at faren var død.

— Det var vår. Eg hugsar at det regna den dagen.

DÅ SLUTTA Magnus å spele. I to veker, kanskje ein månad, var det heilt stilt på guterommet, fortel mora. Ho var redd for kor lenge det skulle vare. Og hugsar kor letta ho var då det kom lydar frå sonen sitt rom igjen.

— Det å miste pappa så tidleg… Det var veldig tøft.

Det er i bilen, på veg mot Knarvik, at Brandseth fortel dette.

Han er enno prega av sorga og saknet. Veit aldri heilt kva tid det slår inn, fortel han, medan vi susar inn og ut av tunnelane frå Sandviken til Åsane.

I løpet av det neste året flytta familien til Voss, der faren kom frå, for å vere nærare slekta. Og hytta i Brandsetdalen, som dei hadde reist til kvar sommar. I dei turbulente åra som følgde med flytting og ny skule, vart musikken stadig viktigare.

— Eg blei ekstremt opptatt av det eksistensielle. Og grubla masse.

Men etter kvart fann han stor glede i både idretts- og korpsmiljøet.

— Eg trur dessutan at eg gjekk inn i ein veldig kreativ fase, seier Brandseth.

AT MAGNUS Brandseth var eit talent utanom det vanlege, oppdaga ikkje minst Eirik Gjerdevik, tubaist i Sjøforsvarets musikkorps. Han møtte først den unge Brandseth på sommarkurs på Manger Folkehøgskule. Seinare som gjestedirigent for skulekorpset på Voss. Då Magnus gjekk musikklina på Voss Gymnas og hadde privattimar hos Gjerdevik, ordna tubalæraren det slik at 16-åringen fekk prøvespele for Sjøforsvarets musikkorps.

Dei var 38 som stilte, i håp om å bli vikarar. Dei fleste var langtkomne studentar eller ferdig utdanna musikarar, men berre 16-åringen og ein til blei godkjende. På same tida blei han headhunta til Eikanger-Bjørsvik. Det var berre ein ting å gjere: Flytte til Bergen, på hybel. Han gjekk siste året på musikklinja på Langhaugen vidaregåande og fekk nøkkel til vaktmeisterbustaden så han kunne øve utan å plage hybelverten. Ifølgje Gjerdevik sprengde Brandseth karakterskalaen. Sensor var mållaus, syntest seksaren var for liten, han skulle hatt sju.

Magnus Brandseth031.jpg
Jan M. Lillebø

DÅ HAN PRØVESPELTE f or Griegakademiet og Norges musikkhøgskole i Oslo, hamna han på førsteplass blant alle søkjarane, og kunne velje.

— Då var eg nok på det mest arrogante i livet, ler Brandseth.

— Trudde eg var verdas beste, men det er jo slikt som kjem seg, når livets harde realitetar slår inn… som ein tsunami.

Det blei Grigeakademiet, men tubastudenten fann seg ikkje heilt til rette i det klassiske miljøet. Musikalsk hadde han alltid hatt lett for det. Men for første gong opplevde han at det butta, at han ikkje passa inn. Han ville trasse. Sprengje rammene, ikkje berre spele perfekt slik tuba skal spelast.

— Eigentleg burde det stå eit varselskilt ved slike institusjonar, meiner Brandseth.

— For kor store sjansar har ein klassisk skolert tubaist for jobb? Når det berre finst om lag 15 stillingar her til lands, og det går fleire år mellom utlysingane?

TUBAISTEN fann arenaer utanfor det klassiske miljøet. Ei stund var det mykje balkanmusikk, med bandet Bafjaz, jamming og solostunts på Garage og Café Opera. At han også kledde seg outrert, sminka seg og let ein frisørkompis style håret i stadig nye fargar og fasongar, førte til at han ein dag blei stoppa på gata av ein modellagent som ville ha han med i stallen sin. Dermed hamna Brandseth på catwalken.

— He-he, ja, gøy å ha prøvd, men det er litt av ein bransje. No blir eg nesten kvalm av tanken på alt eg dreiv på med, hårvoks og greier, og all tida framfor spegelen.

Ein dag fekk han nok. Klipte av seg det skulderlange svarte håret. Leita fram høvelen og raka skallen heilt. Aldri meir sminke, ingen fancy kle.

— Eg bestemte meg berre for å vere hundre prosent til stades. Gjennom den eg er og det eg gjer.

Så reiste han på hytta i Brandsetdalen, aleine med tubaen. Gjekk turar i fjellet, tenkte, skreiv i dagboka og spelte.

LIKEVEL. Livet vart ikkje særleg lettare. Brandseth er glad han tok grepet – samtidig gav han slepp på roller som han på sett og vis visste korleis han skulle fylle. Å vere seg sjølv – kva er det?

— Det er på ein måte lettare å fylle ein orkesterplass og spele etter notar, enn å definere musikken sjølv og få det slik du vil ha det, seier han.

— Målet blir på ein måte… litt endelaust.

Frå å vere litt høg på pæra, strevar Brandseth etter kvart med ein overutvikla sjølvkritisk sans.

— Eg er nesten aldri nøgd med meg sjølv.

— Kva gjer det med deg, at du er slik?

— Det gjer jo kvardagen litt tyngre, når eg stadig strevar mot noko som nesten er uoppnåeleg, når eg går og stangar fordi det aldri er godt nok. Det var ei periode eg tenkte at eg berre måtte legge opp, fordi eg ikkje hadde psyke til å tåle – du veit – dei dårlege dagane då ein ikkje får til noko som helst. Då eg eigentleg berre ville kaste tubaen i golvet. Men i det siste har eg blitt flinkare til å berre akseptere at det finst dårlege dagar. Eg veit eg er god. Skal eg bli betre, må eg berre øve.

— Det er jo ikkje noko gale med å vere analytisk og sjølvkritisk i seg sjølv. Det må berre ikkje ta overhand. Ein må gjere det leveleg for seg.

JAMPAMPAMBIRIBIRIBÅMBÅM!

ØVE, ØVE, ØVE: Den draumen han ber på, er å spele tuba slik Truls Mørk spelar cello, eller slik Freddy Mercury brukar stemma. For Magnus Brandseth vil spele tuba på ein måte som ingen andre har gjort.
JAN M. LILLEBØ

Det er lenge sidan sola gjekk ned, og i «siloen» ved Tertnes skole sit Tertnes Amatørkorps på nåler under øvinga. Dirigenten krev full merksemd og reaksjon på flekken.

— Rett på fermaten no! Baaao, baaao, bao!

— Tubaer! Ver litt meir bønder i by'n!

Brandseth vil ha hammondlyd ut av trombonane, nordavind i trompetane og kjempar med heile kroppen for å få krutet fram i Torstein Aagaard-Nilsens «Circius».

— Sjå det! Det går betre med ladde kanonar!

Utruleg entusiastisk, og med ein enorm energi, seier trombonerekka om den høgt respekterte dirigenten. Han kan saktens trenge påfyll.

Heldigvis har nokon skaffa kjeks og sjokolade til pausen. Sidan formiddagsbesøket i Kringsjåveien har dagen gått i eitt for dirigenten, og han har ikkje ete meir enn to bananar. I den hektiske pausen vil mange gjerne ha eit ord med han. Han får berre så vidt tak i ein sjokoladebit.

PS. Som intervjuobjekt flest får Magnus Brandseth sjekke sitat og fakta før portrettet går i trykken. Han må lese teksten på mobilen, i bilen, mellom prøver på Stend og dirigering på Radøy, det er einaste fritida han har. Rettingane tar vi på telefonen, og eg blir uroa for om han får tid til å ete bananane sine.

— Du, no har eg ordna meg med ei heil kasse med mat bak her, seier Brandseth. Og høyrest endeleg ut som han er nøgd med seg sjølv.

Magnus Brandseth041.jpg
SOMMAR PÅ SUNNMØRE: Toåringen Magnus og pappa Brynjulv sommaren 1983, i fjøra nedanfor mamma Grete sin barndomsheim på Straumshamn. FOTO: Privat
MARSJ PÅ MYSEN: 17. mai 1992 marsjerer Magnus i toget med Mysen og Tenor Skolekorps. (Ja, Tenor er ei bygd i Østfold!) Tubaen er liten, men stor nok for ein 11-åring som skal trakke langt. FOTO: Privat