Det var på Gaularmarknaden hausten 2002. Komikaren Jon Schau skulle vere trekkplaster. Øvretveit var konferansier, slik han hadde vore mange gonger før. Ein time før standup-komikaren skulle på scena, fekk han beskjeden: Schau var ikkje med flyet. Han hadde gløymt heile oppdraget.

I NRK Sogn og Fjordane hadde Øvretveit laga fleire kåseri. Presset blei lagt på konferansieren med ei fortid som siviløkonomstudent, industriarbeidar, cowboy-kokk på TV 2, forfattar, journalist og redaktør:

— Vi må berre ha noko! Du kan klare det! Du kan bruke kåseria!

Hadde no litt lyst

Så let han seg overtale. Tunga på vektskåla blei tannlegen i bygda: - Tenk på det, Ole Johannes, lista har aldri lagt lågare for deg enn no.

  • Og så hadde eg no litt lyst òg då, vedgår han i dag.

Øvretveit skunda seg heim. Ved kjøkkenbordet brukte han timen til å lage overgangar mellom ulike kåseri. Så gjekk han på.

  • Scener på slike marknader er brutale, meiner Øvretveit.

For i ein konsertsal peikar lyskastarane på artisten folk har kome for å sjå. Duger ikkje artistane på ein marknad, ser folk heller på sportsutstyr eller karveskurd. Mang ein landskjend artist har gått på scena framfor 500 på Sande, for å oppleve at berre 100 står att etter tre kvarter. Andre har trekt så mange til scena at utstillarane blei sure. Handelen stoppa.

  • For meg stod dei 500 der også då eg var ferdig. Det var verken suksess eller fiasko, det var heilt greitt.

Spelte ut seg sjølv

Men som stand-in for stand-up komikar Schau, fekk sunnfjordingen vatn på mølla. Han hadde lenge gått med ein draum om å lage sitt eige show. No var det kona som gav han sparket bak:

  • Du greidde dette på ein time, Ole Johannes.

Han sette seg ned og skreiv første framsyninga, «Inni håve mitt». Deretter kontakta han den lokale kroverten på Sande, fekk avtale om halvparten av billettinntektene og reiste sjølv rundt og sette opp plakatar.

Det kom 150 menneske, og jubelen stod i taket. Lokalavisa Firda slo han opp på førstesida. I dagane etter tok telefonen til å kime.

  • Eg skjønte det var ein marknad, seier han.

Dermed tok han permisjon frå NRK. Og på to år spelte han 200 framsyningar med utgangspunkt i det han kjende best, mannen Ole Johannes. Også i oppfølgjaren spelte han ut seg sjølv, frå såre barndomsminne til vaksenlivets erfaringar.

  • Sjølvironi går att i alt eg har gjort. Eg trur det er ein fellesnemnar på sunnfjordhumoren. Tilbakemeldingane eg får flest av, er at det er så frigjerande når nokon har det moro med seg sjølv, og ikkje andre.

Oksen på Store Re

Eit kongenummer var historia om oksen på Store Re forskingsstasjon, der Øvretveit som ung sommarvikar i Dagbladet blei send på reportasje. Premiestuten på bruket hadde ei slaktevekt rekna til smått utrulege 1200 kilo.

  • Han var enorm. Eg har aldri sett ein slik gigant av ein okse. Sannsynlegvis var dyret eit stort misfoster.

Øvretveit trur forskingsstasjonen hadde plukka ut kjempeoksen for å gje journalistane bakoversveis, noko dei også greidde. Ei lita veterinærdame sleppte dyret laus, og tyren visste kva han ville. Han dundra gjennom fjøsen rett til eit rom der det stod ei falsk ku, laga for at mange kvige- og oksekalvar skulle arve genane til kjempedyret. Det var så heile fjøsen rista då to tonn stut gjekk til aksjon. Veterinærdama smug seg i posisjon, og fekk lirka oksestellet inn i eit røyr. Dyret leverte, i mengde nærma det seg ein samyrkelagspose. Vel ferdig seig muskelberget saman som ein potetsekk over kuskinnet, og gjespa lenge og vel.

  • Då møtte eg blikket hans, og kjende det att. Det er det same mannfolka får når dei kjem til å tenkje på at «var det no ikkje nokre middagsrestar i kjøleskapet», avslutta Øvretveit.

Damene braut saman. Mannfolka såg seg derimot usikre ikring.

Til mindre dess betre

Dei to framsyningane blei spelte i det eine bygdehuset etter det andre, før han avslutta i Bergen.

— Det som slo an var ærlegheita. Eg tok utgangspunkt i mitt eige strev for å prestere eit sosialt akseptabelt liv. Alt eg framførte var med bakgrunn i slikt eg sjølv hadde opplevd.

For Øvretveit er ikkje nødvendigvis sluttpoenget det som skal stå att. Det som skjer undervegs i historiene er like viktig.

— Eg trur eg med handa på hjartet kan seie at til mindre bygda er, til betre er publikum. Sannsynlegvis fordi alle kjenner kvarandre, og er mindre hemma av å vere i ei stor forsamling. Holmedal er ein av dei beste stadene, eit fantastisk publikum. Det kokar. Bulandet og Ortnevik er også utruleg flotte plassar å spele.

Børstebråten

Tredje framsyninga, med gjennomgangsfiguren Bjarte Børstebråten frå Viksdalen, blei ein flopp. I lokalavisa som hadde gitt han topp terningkast før, blei det slakt.

  • Der og då visste eg at eg hadde tapt.

Men Børstebråten lever likevel vidare i Radio Røysi, eit kvarter langt humorinnslag på lokalradioen kvar fredag ettermiddag. Sendt frå kjellarstrupen i Viksdalen.

Og sjølv om han er tilbake i deltidsjobb i radioen etter sju år som frikar i humor, er planane for eit fjerde show i ferd med å ta form.

  • Ler gulingane av noko anna enn stryningane?
  • Nei, mitt inntrykk er at folk stort sett ler av det same.

Det som derimot skil meir enn geografi, er alder. Det merka Øvretveit då han blei leigd inn for å underhalde på nokre samlingar Sparebanken Sogn og Fjordane heldt for eldre kundar.

— Dei lo på heilt andre plassar. Det er ei generasjonskløft på humor, og kløfta blir større mellom vår generasjon og dei som er unge i dag. Eg trur dei to eldste døtrene mine har konsumert meir humor enn eg har gjort heile livet. Ungdommen i dag er kresne, dei let seg ikkje by kva som helst.

oddleiv apneseth