— Det hadde nok vore mykje billegare for storsamfunnet og for meg dersom dei fjerna heile ørna, seier bonde John Inge Vik.

Han har drive med villsau i Austevoll og i Fitjarøyane i 11 år og fortel om årlege tap på mellom 40 og 50 lam til den mektige rovfuglen.

I 2012 fekk han for første gang full erstatning for tapet av 36 lam og ein sau. Det gav ei erstatning på 91.856 kroner, som er den største utbetalinga i nyare tid i Hordaland, ifølgje Stein Byrkjeland, seniorrådgjevar hos Fylkesmannen i Hordaland.

Hadde bonden levert dei same dyra til slakt, ville han fått langt mindre utbetalt.

Mindre verd som slakt

Mellom 1500 og 2000 kroner pr. lam og halvparten for ein fullvaksen sau er vanleg pris, får BT opplyst av Svein Fatland, dagleg leiar ved Fatland Ølen AS. Transporten er ikkje medrekna.

LEVER FARLEG: Villsauene til John Inge Vik, blant anna her på Eggøy i Fitjar, er blant favorittmaten til kongeørna. No har bonden fått nær 92.000 kroner i erstatning for tap av 36 lam og ein sau. Arkivfoto: Paul Sigve Amundsen

— Prisen kan variera, og det har med klassing av dyret og vekt, men det vanlege er å få betalt kring 80 kroner kiloet for lam på kring 20 kilo, seier Fatland.

— Betyr det at lam er meir verd dersom dei blir drepen av rovdyr enn levert til slakt?

— Ja, det kan du seia, men det er jo klart at bonden må få verdien erstatta. Han tapar jo produksjonstilskot, og nokre av lamma skulle gjerne gått vidare som livdyr, seier Fatland.

- Tok fem lam for veka

John Inge Vik meiner erstatninga er heilt på sin plass. Han vektlegg alt meirarbeidet med å dokumentera rovviltskadar, all tida han har brukt på søk etter lam og ikkje minst lidingane til søyer som får øydelagd jur av mjølkefeber.

— Eg er einig i at erstatninga i år er høg, men det er mange år eg ikkje har fått erstatning i det heile, seier Vik, som har vel 400 villsauer fordelt på Austevoll og øyane Ålforo, Eggøy, Ivarsøy, Torsdagsøy og Arholmen i Fitjar. Han har observert til saman sju kongeørner i området.

Tidlegare år har det vore vanskeleg å dokumentera at lamma blei teken av rovfugl, men i 2012 bygde ørnene reir slik at Vik kunne sjå kadavera i reiret.

— Ein periode tok det hekkande ørneparet fem villsaulam for veka, men dei andre kongeørnene tok nok også lam, seier Vik, som har samarbeidd tett med Statens naturoppsyn, Fylkesmannen i Hordaland og Mattilsynet for å dokumentera omfanget.

Vil ikkje fjerna ørna

"Fylkesmannen er godt kjent med problema kongeørna valdar for beitande husdyr i Fitjarøyane, og vi vurderer at det er sannsynleg at tap av lam over normaltapet skuldast kongeørn", skriv Fylkesmannen i Hordaland i grunngjevinga for rekordutbetalinga.

Erstatningsbeløpet er utrekna frå satsar fastsett av Direktoratet for naturforvaltning og dekkjer grunnverdi av søyer og lam, livdyrtillegg for lam, redusert framtidig produksjon, redusert avlsframgang, avløysartilskot, produksjonstillegg, auka arbeidsomfang og ulempe, ifølgje erstatningsbrevet.

BLEI ØRNEMAT: To av lamma som blei ørnemat i 2012 i Fitjarøyane. Foto: John Inge Vik

— Vik får vesentleg meir enn det som har vore gjeve før, men han får etter standard satsar fordi tapa har vore meir omfattande enn før og er godt dokumenterte. Det er ein føresetnad for at erstatningskravet kan bli innfridd, seier Stein Byrkjeland, seniorrådgjevar ved Fylkesmannen i Hordaland.I Hordaland er det i hovudsak kongeørna som utløyser erstatning for tap av husdyr. Dei siste ti åra har utbetalingane vore små samanlikna med resten av landet med unnatak av 2002, då det kom inn heile 24 søknader og blei utbetalt 156.000 kroner i erstatning.

— Me har heldigvis få slike søknader i Hordaland, kanskje uheldigvis fordi me har få rovdyr som gjer slik skade, seier Byrkjeland.

Å fjerna kongeørna i Fitjar, er ikkje aktuelt for Fylkesmannen.

— Me vil ikkje vera eit embete som stimulerer til endra praksis. Det kunne fått store konsekvensar andre stader, mellom anna i reinområda i nord, seier Byrkjeland.

KADAVER: Statens Naturoppsyn var fleire turar til Fitjarøyane ifjor for å undersøkja om villsauene var tekne av kongeørn. - Pinnen på biletet viser kor ørna har sett kloa i dyret, ifølgje John Inge Vik. Foto: John Inge Vik
I ØRNEREDET: Tidlegare år har det vore vanskeleg å dokumentera at lamma blei teken av kongeørn, men i 2012 bygde ørneparet i Fitjar reir slik at John Inge Vik kunne fotografera kadavera som låg nedi reiret. Foto: John Inge Vik