Leif Raa var på god veg mot 72 år då han gjekk bort, og det var eit mirakel i seg sjølv. Dei siste åra var han mykje plaga med sjukdom, og det at han kunne leggja det eine året etter det andre, viste berre at bondesøner frå Rådalen i Fana er laga av seigare stoff enn det som vert brukt no om dagen.

Han kom til verda 19. mai 1931, og var ikkje gamle karen før han fekk med seg at skulle du gjera noko ut av livet, måtte du skøyta på styrken med trass og seigleik. Du fekk det ut av livet som du sjølv la inn i det.

Ikkje så reint lite låg nok i genane. Leif Raa fortalde gjerne om korleis faren hans reagerte då tyske generalar kom ridande gjennom heimetunet, nett som dei skulle vera herrar i landet. For om landet var okkupert, godtok ikkje gamle Raa at det galdt hans eigedom. Kom dykk ut att og få heller skikk på den gutungen de har heime! sa han på norsk folkemåls grunn, variant Fana. «Gutungen» var Hitler, og generalane kom seg or tunet!

Soldaten med ljåen

Men Leif mintes meir, at makt og styre var eitt. Menneske noko heilt anna. Han mintes den halvgamle tyske soldaten som bad om å få låna ljåen, og gjekk laus på grasbakkane. Tyskaren var bonde frå Bayern, og i Rådalen kjende han seg fri frå den krigen han var jaga ut i.

Han var ikkje mykje meir enn så vidt vaksen då han kom til at han skulle tena folket sitt. Teikna hadde han gjort frå barndommen, og no sette han seg i standard til å teikna for bygningsvesenet i gamle Fana. Han syntest ikkje det var nok med dei kommunale tenestepliktene, så når fattige husbyggjarar kom innom kommunen med draumen om den nye stova, var ikkje Leif Raa verre på det enn at han både teikna og forklarde så mykje at draumen vart røyndom.

I Bergens Tidende hadde dei på den tida «teiknestove», der mykje bra folk med underleg bakgrunn havna, og der fekk Leif Raa både blyant, tusj og kvit frakk, blanke ark og fargestiftar til. Det tok ikkje lange tida før dei andre kikka bortom bordet hans, for Leif-en visste å kombinera tanke og teikning til resultat som ingen kunne tenkt seg.

Bergensaren — frå to synsstader

Gode teiknarar hadde Bergens Tidende lenge hatt, Ragnvald Jørgensen og Sverre Bøe teikna storveges portrett, Audun Hetland dikta fram bergensarar av alle storleikar og sinnelag.

Leif Raa kom til redaksjonen, og han gjorde alt på ein gong. Det var ved teiknebordet i Bergens Tidende at vår tids bergensar vart skapt, og frå to synsstader: Audun Hetland hadde teikna med Wesselengen som utsiktsstad, Leif Raa teikna dei slik dei tok seg ut frå Fana. Like rare vart dei i begge utgåver, og endå meir sanne.

Dessutan tok Leif Raa med noko som var henta lenger tilbake i tida: Som Ragnvald Blix teikna han politikken. Der kunne han slå seg laus, for politikken var fritt vilt, svært lite var heilagt og mest like lite hadde krav på serleg respekt. Ragnvald Blix hadde nok fått merka kor surt dei i Hitler-Tysklands reagerte på hans kommentarteikningar, men Leif Raa vart den einaste nordmannen som fekk ein muslimsk fatwah over seg, skrive ut i Guds namn frå den iranske ambassaden i Oslo.

Dei kunne vore frå Fana...

Ikkje alltid var han nøgd med å sitja ved pulten i normal avtalefesta kontortid. Han mønstra på Ragnar Thorseths viking-knarr «Saga Siglar» på Newfoundland, styrde skuta med dei eine handa og teikna med den andre.

Og bortimot årvisst var det at han og Georg Øvsthus gav seg ut på vandring i det eine landet meir katolsk enn det andre, og heim kom dei med gripande skildringar av katedralar og bakgater i byar som aldri hadde opplevd ein reguleringsarkitekt - og med teikningar av polske dominikanarmunkar og romerske ordensssøstre.

Kikka ein godt etter, kunne ein sjå at om menneska var framande, hadde dei mange trekk som dei godt kunne henta frå bondegardar i Fana. Menneska er eitt frå Vårherres hand!

Dei slo nok saman Fana og Bergen i 1972, men Leif Raa let seg ikkje forandra, han var stril all sin dag, også når han drog på hytta på Tysnes. Bonde var han og, det kunne du sjå på arbeidsnevane hans. Og hjarta høyrde bøndene til.

Han teikna bonden som høyrde fuglen syngja på si grein: «Du kan gjerne syngja, du, som ikkje kjenner ho Gunhild!». Det var i den tida landbruksminister Gunhild Øyangen skulle gjera norsk landbruk robust ved å leggja ned det meste av det.

Han fekk seg nokre år som pensjonist, og hadde ikkje helse til å bruka blyanten så mykje. Men ser ein etter i dataarkivet i Bergens Tidende, finn ein 400 Raa-arbeid i pensjoniståra. Det er teikningar som er henta frå skattkammeret som han let etter seg, teikningar som står like godt til politiske kommentarar i dag som då han laga dei. Dei held nok for ein generasjon til!

LEIF RAA med hunden «Sofie» takka av i Bergens Tidende i 1998. No er han ute av livet.<p/> ARKIVFOTO: ARNE NILSEN