Prosjektleiar Even Volstad Hansen tar loket av og rekkjer fram ein boks som det tidlegare har vore leverpostei i. Oppi ligg nokre små, brunsvarte klumpar.

— Lukt, seier han.

Vi snusar på sakene. Ein mørk, organisk og slett ikkje ubehageleg aroma stig opp frå begeret. Ei lukt som trøffeltispene av rasen lagotto romagnolo er heilt på styr etter.

Då veit vi kva det handlar om. Vi skal på sopptur.

Kratertrøffelen

Gårsdagen var stor. Jaktlaget var i skogen ved Buanes på nordsida av Førdefjorden. Trøffelhundane Victoria og Kokos fekk ferten, markerte og gav seg til å grave så molda spruta. Opp kom ein kratertrøffel. Den er svært sjeldan i Norge, og det finst berre to bekrefta funn frå før. Ved sidan av eksemplaret ligg eit lite skjema med blant anna artsnamn, kartkoordinat på funnet og tidspunkt.

— Alt vi gjer skal vere vitskapleg etterprøvbart. No blir våre funn gjort tilgjengeleg for forskarar over heile verda, forklarer Volstad Hansen.

I dag er det fredag, og seks ekspert-lag skal på nytt spreie seg i felten for å kartleggje soppartar dei finn i Sunnfjord. Eitt av jaktlaga er berre ute etter dei underjordiske artane. Trøflane.

Saftige biffar

Storebru ligg om lag midt mellom Førde og Florø. Her svingar vi av, køyrer nokre kilometer på ein grusveg før vi stansar.

Bildørene går opp, og tre kortpelsa hundar hoppar ut. Dei to spesialtrena tispene Victoria og Kokos har på seg refleksvestar, medan den purunge lærlingen Dora er naken. Dyra svinsar omkring, ivrige etter å kome av stad. Dei seks soppekspertane brukar uendeleg med tid på å ikle seg goretexen.

To er frå Naturhistorisk museum i Oslo, fire er kartleggingsansvarlege frå ulike stader i landet. Endeleg er vi på veg inn i skogen.

Kristin Killingmo fører dei to erfarne trøffelhundane. I beltet har ho ein pose hundesnop, slik at dyra får ein godbit når dei finn trøflar. Aller helst ville dei ha spist sjølve funnet.

— For bikkjene er dette som om dei jaktar på saftige biffar som ligg gøymt like under overflata, seier Killingmo.

Grynløpekula

Vi går eit stykke, ein av deltakarane klagar:

— Kva er dette? Det er jo berre granskogen her!

Anders Wollan frå Naturhistorisk museum forklarer at det ideelle for trøffeljakt er gammal eike- eller hasselskog. Ingen i jaktlaget er lokalkjende. Området vi skal leite i er utpeika av Fylkesmannen. Vollan studerer kartet, konfererer med GPS'en.

— Slapp av, det skal vere eikeskog lenger her framme, seier han.

Granskog eller ei, ei av tispene markerer funn. Kristin Killingmo følgjer med, og med ei lita grafse hjelper ho hundane. Og dei finn.

— Berre ei grynløpekule, seier ho og held ein liten rund dings opp i lufta.

Det er ein trøffel. Men svært vanleg og ikkje spesielt ettertrakta. Slett ikkje av det slaget franskmenn betaler 30.000 kroner kiloen for.

Vifterynkesoppen

Litt etter kjem vi inn i skogsområde som soppekspertane likar betre, med gamle hasselkjerr og spreidde eiker. Hundane utviser ein frenetisk aktivitet, markerer og grev uavlateleg. Men fagekspertisen reagerer roleg på funna. Det er ulike typar av dei vanlegaste nordiske trøffelvariantane, og lite av dei ettertrakta delikatessene.

— Den underjordiske soppen har utan unntak ei sterk lukt. Det må den ha, for som underjordisk er den avhengig av å bli spist av pattedyr for å formeire seg. Sporane spreier seg frå avføringa til dyr som har spist dei, forklarer Anders Vollan.

Dei har berre vore i felten i halvannan dag, og har allereie funne ein kratertrøffel. Dei har også sett at dei vanlege brune løpekulene er like utbreidd her som i resten av landet. Tilbake på pensjonatet skal dei undersøkje og loggføre alle registrerte funn i mikroskop, sende deler av dei til DNA-analyser.

Dei store trøffelfunna uteblei i dag. Men midt mellom alle hundesøka plukkar ein av deltakarane opp ei halvroten grein frå bakken. Den har noko som liknar eit muggent, kvitt belegg. Folk stimlar til, i pur begeistring.

— Sjå her, det er vifterynkesopp!

TØFFELHELTANE: Ingen kjøtbein er nedgrave her, men derimot sopp. Tispene Veronica og Kokos er av den italienske rasen lagotto romagnolo, som er spesielt eigna til å leite etter trøflar. Anders K. Wollan og Kristin Killingmo sjekkar funna. I desse dagar gjer dei eit stort arbeid i artskartleggingsprosjektet i regi av Artsdatabanken og Naturhistorisk museum.
SUMMFJORDTRØFFEL: Slik ser dei, ekte trøflar frå Sunnfjord.