Omega-3 er bra for det meste. Færre blir deprimerte og hjarta vert betre om kosten er rik på dei dyrebare feittsyrene.

Derfor kjøper mange gjerne mat som er tilsett omega-3. Og det er ikkje vanskeleg å finna i butikkhyllene.

Men kloke val er likevel vanskelege.

Omega-3 frå fisk eller plante?

Omega-3 oljer treng ikkje koma frå havet. Dei kan også hentast ut av planteoljer. Men då handlar det om korte feittmolekyl utan den kjende helsegevinsten.

Sunne, lange molekyl må hentast opp av havet. Feit fisk har mykje av det sunne feittet, men kostar meir.

— Om produsenten påstår at maten har helsegevinst, må det dokumenterast, seier Anne Kristi Sommer i Mattilsynet.

— Står det «Omega-3» i store bokstavar på brødposen, så treng ikkje det vere den sunne dyre oljen frå feit fisk. Det kan godt vera frå planteolje.

Løgn er ikkje lov

  • Dette kan vera villeiande marknadsføring, fordi folk trur det er sunn fiskeolje.

Rådgivaren i Mattilsynet skjønar godt at folk kan lura.

— Løgn er ikkje lov. Om brødposen reklamerer med helsegevinstar som er kjent frå den marine omega-3, må det vera slikt feitt tilsett brødet.

— Så då er kunsten å formulera seg vagt på pakningane?

Naturleg sunt?

  • Det er i alle fall lov å ha alle variantar i maten utan å skriva meir enn omega-3 på pakken.

— Produkt som vert marknadsført med innhald av omega-3 skal innehalda over mengda som gir dokumentert helseeffekt, seier Sommer.

Bakers Martens er største leverandøren av brød i bergensområdet.

«Bakers Naturlig Sunt Omega-3» heiter eit brød i dei bergenske butikkhyller. På posen står det at omega-3 olje er tilsett, men ikkje kva variant. «Godt for hjartet», står det og.

— Med denne påstanden skal brødet vere tilsett marine omega 3. Det skal også kome tydeleg fram at det er omega 3 som gjer at produktet er ”godt for hjartet”, seier Sommer.

— Rom for forbetring

På Bakers sine nettsider står det litt meir: Brødet inneheld omega-3 frå både plante- og fiskeoljer.

Pressekontakt Øystein Halvorsen hos Bakers i Oslo innrømmer at brødposen ikkje er veldig opplysande.

— Vi ser det kan vera rom for forbetringar i forhold til forbrukarkommunikasjon, seier han.

— Vi har derfor endra spesifikasjonen av næringsinnhald på ny emballasje.

Ein kilo brød, versågod

No skal det stå «0,2 g marint omega-3 pr. 100 gram brød».

Då treng du berre eta eit kilo brød for å få anbefalt dagleg anbefalt dose Omega-3.

— Vi påstår at omega-3-brødet er bra for hjartet og har fått påstanden godkjent av mattilsynet, seier produktutviklingsdirektør i Bakers, Laila Horgen.

— Dette er eit felt som er veldig utydeleg, seier ho.

— Fleire av konkurrentane våre held seg til ei anbefaling på 0,5 gram omega-3 i maten pr. dag. Vi held oss til 2 gram pr. dag.

— Dermed blir det store forskjellar på mengder omega-3 i ulike brød.

Vårt på det tørre

Bakarane har sjølve ansvaret for at reglar blir følgde. Dei vert ikkje kontrollert før nokon melder regelbrot til Mattilsynet.

— Nokon kjem til å hamna i trøbbel med Mattilsynet ein vakker dag. men det blir ikkje oss, seier Horgen.

— Kvifor vert omega-3 blanda inn i mat på denne måten?

— Det er mange som er opptekne av helse og kosthald. Dei vil gjerne velja produkt som dei føler bidreg litt.

— Men vi vil aldri tilsetja fiskeolje i en skulebolle og påstå at den er blitt sunn mat.

For dei som ikkje likar fisk

Stabburet blandar omega-3 i ein av sine leverposteiar.

Det står med store bokstavar på loket, for at ingen skal vera i tvil.

I små bokstavar under boksen er det også interessant lesnad. Om du ikkje skulle lura på kor mykje marint Omega-3 som er tilsett. Då er du like klok.

Inger Marie F. Ingdahl, informasjonssjef i Stabburet, seier at det er 2 gram omega-3 i leverposteien pr 100 gram. Men berre 0,8 av dette er dei helsebringande feittsyrene som er fiska opp av havet.

— Leverposteien er for dei som ikkje likar fisk, men som vil ha omega-3 i kosten, seier ho.

Cola med c-vitamin

Klinisk ernæringsfysiolog Mari Kårstad ved Haukeland Sykehus forstår at det går an å bli forvirra.

Heldigvis fins det ein enkel utveg: Et meir fisk til middag. Men det visste vi jo frå før.

— Det er ofte tilsett så lite at vi ikkje ser maten som ei kjelde for omega-3 i det heile tatt, seier Kårstad og kallar enkelte tilsetjingar for salstriks.

Stabburet blir likevel godkjent av ernæringsfysiologen.

— I Sverige har eg sett Cola med c-vitamin, men så langt har vi ikkje kome her, fortel ho vidare.

Balanse er viktig

  • Ingen må tru at tilsett omega-3 erstattar fiskemiddagen. To gonger i veka må fisk stå på middagsbordet, anbefaler spesialisten.

— Faren er at næringsfattig mat blir oppfatta som sunn med slike tilsetjingar. Ein må også vurdera td. kor mykje sukker det er i maten. Eller kor mykje anna usunt feitt det er i maten?

— Det gjeld å ha den rette balansen mellom feittsyrene. Vårt vestlege kosthald kan lett gi oss for mykje av omega-6 og omega-9, forklarar Kårstad.

Kjøper du prdukt tilsett omega-3? Diskuter saka her.

Ronald Hole
Jo Hjelle