Som ein selunge dukkar Håkon opp av vatnet, sym mot mora og kyssar ho på munnen. Så dykkar han att.

— Her i vatnet kan eg slappa av. Elles må eg ha augo på han heile tida, seier mor Camilla Utne frå Stord.

Håkon Utne Nesse er autist, har lite språk og språkforståing. Ifølgje mor, treng åtteåringen konstant tilsyn, elles kan han hoppa frå ein kaikant eller klatra ut eit vindauge.

— Han veit ikkje kva som er farleg, forklarer mora.

Ho er snart utdanna skulefritidspedagog, men har aldri kunne gå i jobb. Søknad om omsorgsløn er avslått. Då familien søkte om å få auka avlastning, gjekk det eit halvt år før svaret kom frå Stord kommune. Avlastninga var redusert frå tre til to døgn pr. månad, fordi kommunen måtte kjøpa tenesta på ein kostbar privatinstitusjon.

— Det er dette som slit meg fullstendig ut. Når eg skriv ein søknad, kan eg like godt formulera klagen samstundes, seier Utne.

- Umogleg for små

I ei spørjeundersøking Bergens Tidende har gjort til kommunane i Hordaland og Sogn og Fjordane, svarer meir enn halvparten av kommunane at dei slit med å gje menneske med omfattande hjelpebehov rettane dei har etter lovverket.

— Dette er nærast umogleg for mindre kommunar, og gjer kommunane avhengige av private tenesteytarar, skreiv Årdal kommune i svaret sitt.

I gårsdagens avis fortalde rådmann Ingvar Laberg korleis Årdal brukar 14 prosent av netto driftsutgifter på spesielt ressurskrevjande innbyggjarar som treng døgntilsyn og tilrettelegging i heimane sine.

Sjølv større kommunar som Stord, med 18.000 innbyggjarar, meiner staten burde ta det heile og fulle ansvaret for finansieringa. 24 stordabuar hadde i fjor krav på såpass omfattande sosial- og helsetenester at dei kom inn under ordninga for ressurskrevjande brukarar. Kostnaden var 53,6 millionar kroner. Av dette dekka staten berre 17,2 millionar kroner.

Øyremerkte midlar

— Det er heilt på grensa av kva ein kommune kan yta, seier Annlaug Tenold, einingsleiar for habilitering i Stord kommune.

Håkon er ikkje blant dei som fekk slike omfattande tenester. Foreldra hans vil nemleg ikkje senda guten vekk på institusjon. Han skal få bu heime med søstera på ti år og veslebroren på tre månader. Dei har til og med teke opp lån og bygd eit eige husvære i kjellaren. Håpet er å få ein brukarstyrt personleg assistent og ei nattevakt, før foreldra slit seg ut.

— Eg trur ikkje me har sove ei heil natt på åtte år, seier Utne.

Som styremedlem i Norsk Forbund for Utviklingshemma i Stord og Fitjar, kjenner ho fleire som vegrar seg for å søkja om hjelp. Dei veit kommunen har millionunderskot og til og med vurderer skulenedlegging for å få endane til å møtast.

— Det er vondt å føla seg som ei belastning, sjølv om me har full rett på hjelp. Dei statlege overføringane burde vore øyremerkt pr. person, seier Utne.

Lojale mødrer

Tilbake på bassengkanten, kjem ei mor bort til Camilla. Ho er på bading med sonen som også er autist. Han har fått plass i ein døgnbemanna privatinstitusjon med to vaksne som passar på han heile tida.

— Me hadde det akkurat som deg. Vår familie var nær ved å gå til grunne, seier kvinna som vil vera anonym.

— Me mødrer er så lojale mot ungane våre, at me strekkjer oss for langt, legg ho til.

Camilla held Håkon i armane og syng «epler og pærer, de vokser på trærne». Guten frydar seg, idet dei dukkar under.

— Han er verdas beste gut og gjev meg så mykje. Han kjem først, seier mora.

MORSKJÆRLEIK: Håkon Utne Nesse (8) er autist og treng tilsyn heile døgnet. To døgn avlasting i månaden på ein privatinstitusjon, er alt trebarnsmor Camilla Utne får. Stord kommune må kjøpa denne tenesta av private fordi dei ikkje har tilbod til guten.
ROAR CHRISTIANSEN