IKKJE RART HAN GLISER breitt der han kjem ruslande nedover Engen, frukostsvolten etter ein litt brå start på dagen.

- Kanonbra! Heilt knall! Eg har opplevd det ein berre kan sitja og drøyma om, men som ein veit aldri skjer. Nesten aldri, i alle fall.

Han set seg ved kafebordet. Han opnar munnen. Herifrå og vidare skal det ta om lag to timar før brødskiva med gulost og salami er oppeten. Lars Ove Seljestad preiker. Lars Ove Seljestad er ein talegåvenes mann, ein retorikar av rang, ein mann for dei mange og særs lange monologar.

Det er fascinerande. Smett inn eit spørsmål, og du får svar på sju. Eller kan hende ei heilt anna historie.

FIRE-FEM GENERASJONAR arbeidarklasse ligg nedfelt i den tunge, tette kroppen. Tippoldefaren var med og bygde Smelteverket. Lars Ove var esla til eit liv i forfedrenes fotspor. Det er lett å sjå han for seg med hjelm og kjeledress, karbidsvart i fjeset og med rullingspakka på baklomma. Men han ville noko anna. Han drog. Reiste frå arbeidarklassen i Odda til den akademiske middelklassen i Bergen. Men klassereisa enda ikkje i ei strålande karriere ved eit høgt akta universitet.

— Den enda i limbo, seier Seljestad. - I eit evig tvisyn, i ein dødsusikker karriereposisjon der ein 42 år gamal sosiolog utan doktorgrad berre kan sjå langt etter fast stilling. I motsetnad til rabagastane, dei som ikkje eingong fekk jobb på Verket på 70-talet. Dei vart faen meg oljearbeidarar i staden. Med to veker på, fire veker fri og 700.000 i året i lønn.

KLASSEREISA RESULTERTE også i denne romanen, «Blind», nyårets pangdebut, omfamna av eit kritikarkorps der jamvel dei mest hardbarka tilstod at tårene rann i dei mest forjævlege partia. Brått var Seljestad over alt. Det var radio og tv, debattar og intervjuer, og no er heile våren belagt med opplesingar og føredrag. Ikkje rart han kroar seg som ein mett brunbjørn i sola. Mens andre debutantar trakkar nervøst ut i det offentlege landskapet, om dei er så heldige å få ein smule offentleg landskap å trakke ut i, ser han ut som om han berre har venta på dette høvet til riktig å breie seg i alle kanaler.

— Ja, det er rett. Eg føler at eg er der eg skal vere, no. Eg er komen heim. Det høyrest sikkert patetisk og storsnuta ut, men på ein eller annan måte har eg kome der kor eg får utteljing for dei talenta eg har.

— Den skuleflinke arbeidarklassehelten som endeleg får den æra og berømmelsen han fortener?

— Ha, ha, ha! Eg veit ikkje om eg tør å svara på det. Men kjenslene mine seier ja. Ja, sånn er det. Endeleg. Etter å ha slitt i mange år. Etter å ha kjempa som ei løve og eit vilt dyr for å halde hovudet over vatnet.

BOKA OM DEN RASANDE Geir Kinsarvik, arbeidarguten frå Odda som vart juniorprofessor i Bremen, er skriven tett opptil forfattarens eigne erfaringar.

— Eg er ein kreol. Ein bastard. Ein hybrid. Eg har ein veldig heavy working class-habitus i meg, samtidig som mitt vaksne liv frå 20-årsalderen har handla om heilt andre ting; om kultur og bøker og idear, forsking og filosofi. Eg har veldige kampar i meg, mellom ulike verdisystem og ulike måtar å forstå og fortolka verda. Eg tar ingen ting for gitt. Eg tenkjer alltid at det er ei anna side også, ved det som openberrar seg framfor auga på ein. Einaste måten å halde ut på, er å bli ein balansekunstnar. Vera begge delar. Både arbeidargut og akademikar. Tvisynt, og med to forskjellige språk. Det har vore vanskeleg. Samstundes er eg dritheldig. Denne dobbeltheita er ein kjemperessurs.

- KVIFOR VART BOKA EIN SÅNN SUKSESS?

— Fordi den ikkje er skriven med påhalden penn. Det er eit eksistensielt alvor og ei eksistensiell smerte der som berører og riv hos dei som les. Boka er skriven med stor risiko og høg innsats. Det har kosta meg mykje krefter, og eg har vore jævla modig, føler eg. Tatt mange sjansar. Då er det også heilt fantastisk å oppleve å bli fanga opp.

Men det er også ein veldig aggresjon i boka, ei forakt for menneske, særleg kvinner, som til tider gjer ho vanskeleg å lese.

— Kor hentar du denne aggresjonen frå?

— Eg veit ikkje. Ein del av raseriet er knytt til mi eiga kjensle av å vera snytt, eller lurt. Men det har alltid budd eit raseri i meg som eg ikkje veit kor kjem frå. Eg slosst mykje i barndommen, men tapte alltid. Eg var altfor rettferdig og kunne ikkje tillata meg å bruke feige triks, sånn som andre gjer.

— Betyr det at du og Geir Kinsarvik er ganske like, bortsett frå at han er litt galnare enn deg?

— Han er meir ekstrem enn meg. Men han er også mykje meir skadd. Eg har heller ikkje det forholdet til kvinner som han har. Han vert skadd i sitt første møte med seksualiteten, og går frå å vere offer til å bli overgripar. Dette er også ei bok om såra maskulinitet. Til forskjell frå Geir Kinsarvik har eg vore utruleg heldig og møtte flotte kvinner som har tatt vare på meg og latt meg utvikle dei mjuke og følsame sidene, sider eg ikkje kunne ha utvikla som arbeidargut inne i Odda.

HAN VAR DEN FØRSTE i familien som tok gymnaset, men han drog ikkje rett derifrå til universitetet, sjølv om han var så flink at lærarane kåra han til årets elev og sa at han sjølvsagt måtte studera.

— Eg tenkte at eg kunne jo bli lærar, men dei sa «nei, du er for flink, du skal på universitetet.» Universitetet? Eg kjende ingen som gjekk på universitetet.

Det vart Zinken i staden. Først då han møtte ein slektning som hadde gått Nansenskolen, kom tanken på skulegang attende. Men Nansenskolen måtte ein søkje på. Lars Ove trudde ikkje han var flink nok, eller god nok, til å kome gjennom eit slikt nålauge. Men det gjorde han jo. Og der vart løpet for den vidare akademiske karrieren lagt.

— Rett frå elektrolysehallane, røyk og skit og drit, til idear, drama og litteratur. Det var ein kjempeovergang. Men eg er ein killar, eg. Så det gjekk ikkje lenge før eg hadde markert meg så det sang.

Likevel gjekk det ikkje strake vegen inn i akademia. Etter Nansenskolen jobba han eit halvt års tid som anleggsarbeidar på Ulla-Førre-utbygginga. Så blei han arbeidslaus. Begynte å skrive. Dikt, skulle det bli. Romaner.

— Eg flytta til Oslo hausten 1982, kjøpte ein reiseskrivemaskin, 500 blanke ark og gjekk i gang. Men eg fekk det ikkje til.

Ikkje då. Først tjue år seinare kunne han føye seg sjølv inn i den lange rekkja av forfattarar og intellektuelle med bakgrunn i den tronge industribyen inst i Sørfjorden.

SÅ KVA ER DET MED ODDA?

— Odda har ei så enormt kraftfull historie. Full av store brot og enorme kontrastar i omveltinga frå gamalt bondesamfunn til industristad. Frå 1906 og utover var Odda ein gullgruvearbeidarlandsby. Ein stad der alt var muleg. Folk kom hit frå alle landets kantar, og frå utlandet. Arbeidarar, horer og klokkejødar. Dei kom og heitte Olsen den eine dagen og Løwenhielm den neste. Dette var postmodernisme lenge før omgrepet fantest. Du kunne kreera deg ein ny identitet. Vi som voks opp på 60-talet såg på Odda som eit modernitetens fyrtårn i eit mørklagd Bonde-Hardanger. Vi representerte framtida, ei framtid som berre kom til å bli betre og betre, rikare og rikare. Mor mi, anleggskokka, nynna arbeidarsongar mens ho vaska golv. Vi er de tusener som bygger landet. Så kom 70-talet. Sjokket ved å oppdaga at storheita vi vaks opp i, ikkje var sann. Sørfjorden var verdas mest forureina fjord. Røyken, som i årevis hadde vore eit teikn på at alt var som det skulle på Verket, var forgifta. Så, utover 80- og 90-talet mistar industrien sin sjølvsagthet. Forandrar seg frå å vera modernitetens spydspiss til å bli modernitetens skitne bakgård. Odda vart fråteken si historie. Det skaper behov for refleksjon, trur eg. Det ligg noko her.

HAN BEGYNTE Å STUDERA i 1983. Mest for å unngå at han som arbeidslaus skulle bli sendt til Ålvik og eit tilvære med brakker og boring i Kvanndalsberga saman med anna oddaramp.

Tre studiar var opne: religionshistorie, kriminologi og teologi.

— Teologi var uaktuelt. Eg var veldig oppteken av livsfilosofiske spørsmål, det ondes problem og sånt, så eg var oppe og kikka på religionshistorie. Men Blindern var veldig stor og uoversiktleg. Rett nok var det mange jenter der, men dei var strenge, tilknappa, med sånne stramme hestehaler. Eg tente ikkje heilt på det.

Lettare då, å tenna på kriminologi i ein gamal professorbustad midt i sentrum, med Nils Christie som foredragshaldar og damer som var både lausslupne, frie og fargerike.

— Nils Christie gjorde eit veldig inntrykk der han sat på golvet med langpils i neven og samiske skallar på føtene. Han vart the turning point. Eg sa til han at eg ikkje trudde eg var i stand å gjennomføra eit studium, og han svara at kva for ein person som helst som legg inn ein normal arbeidsdag på studiane sine, vil bestå grunnfagseksamen med glans. Det vekte meg. For det visste eg, at arbeide, det kunne eg.

Derfrå gjekk vegen vidare til sosiologi og idéhistorie. I idéhistorie skreiv han om arbeid.

— Oppgåva heitte «Til kritikken av det moderne arbeidet og dets ethossystemer. Ei genetisk analyse i tradisjonen frå Nietzshe.»

— Oi, oi!

Han skograr. - Det gjekk kanonbra, det altså!

FULLT SÅ BRA gjekk det ikkje i Bremen, der Lars Ove Seljestads akademiske nedtur begynte i 97-98. Han fortel om ein tysk forskartradisjon heilt annleis enn den han stod i sjølv. Han gjer greie for doktorgradsavhandlinga, der han bruker eigne erfaringar og forteljargrep på ein måte som bryt med dei akademiske tradisjonane.

Han fortel om faren som døyr mens han sjølv er i ei vanskeleg fase i livet.

— Det gjekk så fort. Frå å vera ein diger, svær brande, skrumpa han inn i løpet av nokre veker. Eg kjende han faen meg ikkje igjen. Eg såg på han, og såg mor hans, ei radmager, skranglete kvinne. Eg såg berre dei store auga hans.

Det var kreft. Lungekreft med spreiing.

— Det var eit tøft slag. Eg følte eg hadde svikta han og bakgrunnen hans. Han hadde vel ikkje heilt klart å forsone seg med at eg var den skuleflinke eldstesonen som reiste.

DEI DIGRE NEVANE sveiver i veg mens han preiker. Klaskar i bordet, smell i kvarandre, grip om kaffi latte-glaset, legg seg over den bulande magen. Streifer brødskiva, lyfter ho opp, legg ho frå seg igjen. Eg har sagt at det er heilt greitt for meg om han snakkar med mat i munnen, men han gjer ikkje det. I staden snakkar han fram sosiologen. Som om to like frodige forteljartradisjonar har samla seg bak den breie pannebrasken hans: den vestlandske og arbeidarklassens, som om dei har para seg med akademisk feinschmeckeri for å gå opp i ein høgare, dominant eining. Om arbeidaren i han er lett å sjå, er sosiologen, doktorgrad eller ikkje, like lett å få auge på. Universitetslektoren som føreles for eit fullsett auditorium, for tida faktisk i det slåande temaet «Arbeid under kapitalismen».

Men det er og lett å merke at han nok er ein mann som heldt foredrag også utanom auditoriet.

— Du tek stor plass?

— Ja. Spør eks-kona mi om det.

— Ho syntest det vart litt mykje?

— Det var i alle fall det ho sa då vi skilde lag. At ho trengde meir rom for seg sjølv. Og det kan eg forstå.

Så er brødskiva borte.

Og i Odda veks det fram ei ny tid. Då Seljestad vart spurt om å halde årets 1. maitale, hadde han allereie takka ja til å tala 17. mai. «Men kva faen,» svarte Seljestad, «eg tar begge delar.»

For no er han på rett veg.

TEKST: BRITT SØRENSEN

FOTO: KNUT EGIL WANG

DOBBELT UTSYN: Med eit bein i arbeidarklassen og eit i den akademiske middelklassen. Ein vanskeleg balansekunst, men og berikande, påpeiker Lars Ove Seljestad.

UTSIKT TIL PROLETARIATET: Bak Nygårdshøyden ligg Laksevåg. Laksevåg er ikkje Odda, men arbeidarkulturen har dei same kvaliteter både ved Sørfjorden og Puddefjorden.

DOBBELT SYMBOL: Veska er lysbrun og i tjukt lær. Den vart brukt av funksjonærar så vel som arbeidarar. Lars Ove Seljestads veske er ganske ny.