Like før jul dømde Gulating lagmannsrett Statkraft Energi AS til å betale to grunneigarar på Isberg i Ullensvang til saman 7,5 millionar kroner i erstatning for fallrettar.

Men den eine grunneigaren, Per Isberg, tok det heile med ei klype salt, då BT snakka med han i januar.

— Eg bykser ikkje nett i taket, du. Dersom Statkraft ankar, kan det ta fleire år før vi får ei endeleg avgjerd, sa han.

No er det klart at Statkraft ikkje kjem til å anke. Gulating-domen blir ståande. Dermed får grunneigarane utbetalt meir enn fem gonger så mykje i ekspropriasjonserstatning enn Hardanger tingrett og mindretalet i Gulating meinte dei skulle ha.

- Klart eg er glad!

No kan den snart åtti år gamle einebuaren på den veglause fjellgarden i Hardanger likevel sleppe gleda laus.

— Klart eg er glad! Ein må jo ein vere glad, når ein får det ein rettmessig skal ha, seier Per Isberg.

Erstatningssaka gjeld eit femti meter høgt fall mellom Øvre og Nedre Bersåvatn kraftanlegg, som Statkraft bygde ut i 2003. Domen er interessant for langt fleire grunneigarar enn dei på Isberg, fordi dette er ein av dei første etter at Høgsterett slo fast at fallverdi skal utreknast frå marknadsverdi.

Ikkje berre får krafta langt større verdi for grunneigarane. Dei får også høve til å byggje ut og selje krafta si sjølve.

— Dette betyr kort og godt ei heilt anna verdisetjing av fallrettar. No må alle vere klar over at dei ikkje lenger må selje verdifulle rettar for knappar og glansbilete, slik det er blitt gjort før, seier Magnar Lussand, styremedlem i Småkraftforeninga.

— Så no kan langt fleire bønder bli rike?

— Somme kan kome til å oppleve det. Men for den som vil byggje ut sjølv er det er knytt store kostnader til å utnytte slike fall, og det vil ta tid før inntektene kjem til uttrykk, seier Lussand.

- Eit framsteg

Professor i jus, Ernst Nordtveit, er overraska over at det har tatt så lang tid før liberaliseringa av kraftmarknaden, som fann stad på 1980-talet, har slått ut i rettspraksis. Han er svært positiv til det som no skjer.

— Det er eit framsteg at verdien av naturressursane blir ført ut i distrikta, der grunneigarane i hovudsak bur, i staden for at store selskap får kjøpt kraft til ein veldig billeg pris, og håvar inn ein gevinst som hamnar hos selskap med hovudkontor i Oslo og hos deira aksjonærar, seier Nordtveit.

Bonden på Isberg har ikkje fått erstatningssummen inn på konto enno. Men slik han ser det, tilhøyrer heller ikkje pengane han.

— Pengane høyrer garden til. Så det ligg i korta at pengane skal brukast til utbetringar på garden, seier Per Isberg.