Den låge vintersola minner meg om ei tapt tid. Om den gongen vi kom i flokk og følgje opp bakken og over kanten til solsida. Med juleløn i lomma og julefred i sinnet. Maskinene i fabrikken hadde teke julepause, lysa var sløkte og dørene stengde. Men berre for ei stund.

Sola som møtte oss på heimveg, heldt liksom att for å helsa på før ho bikka over kanten og forsvann. Ho var enno bleik og kald, men ho bar på ein lovnad og var atter stigande. Vi helste god jul, gjekk kvar til oss og tok høgtid i ei bygd som var både buplass og arbeidsplass, som var heil, trygg og sjølvberga med det meste.

Slik hadde det vore, og slik skulle det vera, men slik blei det ikkje. Salhus har mista mykje sidan den gongen, meir enn ein skulle tru staden kunne tola. Lagnaden til bygda mi innbyr på mange vis til sentimentalitet, ikkje minst på ein unnasolt vinterdag like før jul. Men det er ikkje medynk vi ber om når vi rustar til kamp og til forsvar for det som er att å berga. Og vi er ikkje utslåtte. For vi har framleis mykje å vera stolte over, meir enn dei fleste, om ein legg gjennomsnitts bygdemål på det.

Visste ein ikkje betre, kunne ein tru, som dei seier, at Salhus er ei bygd i forfall, og det er kanskje derfor somme meiner at ein like godt kan ta resten. Skulen og det som var i ferd med å bli eit nasjonalt trikotasjemuseum. For oss som bur her, er det både forvirrande og skakande å registrera kor likesælt og lettvint storsamfunnet vågar å fara fram med ei lita og velfungerande bygd. Det er som om dei små bitane i puslespelet ingenting har å bety for heilskapen.

Ein skal vera varsam med sjølvskryt her i den bergenske periferien, for sjølv om vi formelt er med i det kollektivet som vert kalla Bergen og slik sett har krav på dei same romslege rammene som bergensarane tillet sine eigne skrytpavar, har vi alltid hatt ord på oss for å vera noko for oss sjølve i Salhus. Det var ikkje for ingenting at "dra te Salhus" i si tid var å rekna for lokalt kraftuttrykk.

I vaksen refleksjon er det slett ikkje vanskeleg å akseptera og endåtil visa fram den merkelappen som i ungdommens einsretta tvangstilvære stundom kjendest som ei bør. For utkant-særingar harmonerte dårleg med tidas krav til uniformering, og stril ville ingen vera, ikkje den gongen. Pisken frå det dominerande bysamfunnet like utanfor bygdeporten har vi nok følt, alle vi som vaks opp i tvisyn. Med ein fot i bygda og ein i byen og utan mot og sjølvtillit nok til å erklæra seg sjølv som det eine framfor det andre.

For det er ikkje nødvendigvis slik at kjærleiken til bygda er ein medfødt eigenskap og ein uforanderleg tilstand. Oftast er det vel slik at ein må gjennom nokre slag, nokre opprør og nokre personlege konfliktar før ein finn seg sjølv og sin eigen plass i høve til omverda. Og lærer seg til å setja pris på den arven og dei verdiane ein fekk med seg frå oppveksten i eit særprega og spesielt bygdemiljø. Og sunt kan det vera. Ein blir både sterk, trufast og trygg av slikt.

Det er ein god ting og ei rik gåve å kunna vera glad i bygda si, og det fjerde bodet om å æra mor og far kan vel av både konservative og meir liberale bibeltolkarar lesast som ei oppmoding til nettopp det. Men grensa mellom sunn bygdeentusiasme på den eine sida og reinspikka sjåvinisme på den andre må ein kanskje vera utanforståande for heile tida å ha klårt for seg.

Men verre enn sjåvinisme er likesæla, særleg i kombinasjon med historieløyse og ignoranse. Det var fullkomen uforstand Salhus-folk kjende seg råka av då trugsmålet mot skulen kom frå ein kommunebyråkrat som sikkert aldri hadde sett sine bein i bygda.

Ein gong var dei ytre fiendane våre få og fjerne. Bygda sytte for sine, og alle hadde nok. Den gongen hende det at vi brukte kreftene våre mot kvarandre her i bygda. Og det kunne sanneleg gå hardt for seg når tenåringsgutar frå nordre Salhus møtte jamngamlingar frå søre Salhus til slag i lia mellom bygda og fjellet. Og enkelt var det ikkje for oss som budde på midten å ta parti for den eine eller den andre sida, for nord eller sør.

Slik gjekk det til at vi den eine dagen spionerte for den eine, for neste dag å konspirera mot den same, med dei hine. Livet som lokal dobbeltagent betalte seg ikkje alltid like godt. Det vart etter kvart smått med tillit, og til slutt visste ein ikkje kven som var ven og kven som var fiende, eller kor i bygda ein eigentleg hørte til.

Det gode med bygdekrigen var at vi lærte oss å slåst, og invitasjonen til nevekamp var gjerne eit karsleg "bøllar du?". Sidan vart det meir sjølvironi over bodskapen, for det står ikkje til å nekta at ein etter kvart vaks på seg både feigskap og fornuft.

Det er likevel med stort alvor vi i dag rustar oss med ungdoms overmot og slår fast at det skal kosta den dyrt, som igjen vågar å bølla med bygda vår.

Denne artikkelen har tidlegare vore på trykk i Bergens Tidende.