I 2001 VART turlagshytta i Kalvedalen reist, men området i utkanten av Lindås var eit mål og ein plass å ta seg fram til lenge før det. Før var det livet det galdt. Før folk gjekk til fjells for å finna sjelero og overskot, var det bøndene og budeiene som kom hit med buskap og bører, det viktigaste dei eigde. Heim att bar dei like tungt.

No kjem vi helst for å kvitta oss med bører og slikt som tyngjer.

I 2008 var 397 gjester innom Kalvedalshytta og henta glød og inspirasjon. Mange har oppdaga perla Kalvedalen, og eg trur nok at også dei som var her fordi dei måtte, visste å setja pris på naturen og landskapet når dei ein sjeldan gong hadde tid til å setja seg på solvarma sva i stølsveggen.

LINDÅS. Bileta som sprett fram på netthinna er kanskje ikkje av fjell og vidder og stølar og framifrå skiterreng. Men Lindås har det også. Ein halvtimes køyretur frå Knarvik stig du inn i eit eventyrrike som sjølv dei fastbuande let seg overraska av. Ja, mange av dei er ikkje ein gong klar over kva dei har like utanfor kjøkendøra.

Det går eit einsleg skispor innover frå Stussdalen denne fredags morgonen. Ut frå parkeringsplassen og oppover skogsvegen mot villmarka. Kulda bit her langsmed bekken, der sola ikkje når oss. Det har snødd lett gjennom natta, og landskapet er julekortkledd.

STUSSDALEN ER ei lita grend. To bruk, eit par løer og nokre uthus, i tillegg til to-tre våningshus. Stussdalen er mest ei undersolt bakevje, utan stort å briska seg med for omverda. Det ligg liksom i namnet. Litt stussleg er det her oppe ved enden av den bratte bakken. Ei smal stripe med dyrka mark. Avsides, enkelt og einsamt, men også fredfullt og vakkert.

Det er ingenting storslått ved Stussdalen, ingenting prangande. Snarare er Stussdalen ei grend som levandegjer for oss som ikkje så godt er i stand til å fatta det, slitet i gamle dagar. Kampen for det daglege brød.

Det er nesten så du kan sjå og kjenna kva for ein kamp det må ha vore. Å rydda bøen, å reisa husa, å få gras og poteter og kålrabi til å gro. Å henta heim høy frå utløene når skaren kom og frostrøyken låg over dalen. Å gå på stølen og mjølka. Å bera heim att frå sel og seter.

DET ER NESTEN SOM OM den same husmannsanda har smitta over på hyttebyggjarane i området. Her er ingen palass, ingen struttande velstandstempel med dusj og badstue og stamp og varmt og kaldt vatn. Ei simpel bu langs skogsvegen, ei til på eidet mellom Nedre Sætravatnet og Tverrvatnet. Ved Sætravatnet ligg også Bjørn West-hytta idyllisk til. Reist etter krigen av motstandsfolka som gøymde seg på stølane her den siste krigsvinteren.

Vi går framom i fryd. Sorglaust i lånte skispor. Sig over Sætravatna i taktfast diagonal. Glir over Tverrvatnet med høg himmel og sol til følgje.

Men like nede i lia mellom Tverrvatnet og Paddesætra tek skisporet slutt. Herifrå må jobben gjerast på eiga hand.

Umerkelege vindpust får det til å dryssa frå skogen. Det er som om brureslør i finaste silke får lufta seg der inne mellom furuleggene. Snart her, snart der.

det er ikkje dei store høgdene som skal erobrast på turen mellom Stussdalen og Kalvedalen. Her er det å følgja dalføre og kliva små kantar. Gli over vatn, inn i ei slukt, runda ein hammar, finna veg i ei ur. Nyta sola i ein lun botn, og sjå vinden ruska på toppane. For endå om ingen kliv mykje over 800 meter, ber dei høgfjellets nådeløyse i seg.

Kalvedalen er ein mild kontrast til dei gråsvarte råsene under Horgi. Grønt og etter måten grøderikt om sommaren. Mjukt avrunda om vinteren. Og med små, vakre stølshus og stille vatn til kulisse.

Dei første bygningane vart reiste her inne så tidleg som på 1700-talet, og i Kalvedalen vart det stølt like fram til 1970. Ho «Mossa» Hodneland var den siste budeia i Kalvedalen. For det meste var det gardar i Lindås som hadde dyr på sommarbeite her.

DEI HADDE LITT AV ein stølsveg.Først over Austfjorden i båt. Så vidare over fjell og ned i dal og fram til sommarriket djupt der inne i fjellheimen.

Kalvedalen har bygningar frå fire hundreår. Dei første stølshusa vart bygde rundt 1790. Då vart Kalvedalen seld frå Fjellet gard ved Eikefetvassdraget til gardane Sævrås og Hodneland i Lindås.

Turlagshytta er den siste tilveksten til støls— og hyttemiljøet i Kalvedalen, fritt og fint frampå kanten mot Storavatnet. Hytta er eit framifrå utgangspunkt for toppturar i området, og den som har høve til å bli liggjande over i nokre dagar, kan ta flotte dagsturar til fjell som Klefjellet, Horgi, Ådneburen, Tverrvassfjellet og mange andre.

Eller, om vêret er vrangt: Halda seg nede i låglandet på vide vatn og i skjerma dalføre.

Helge Sunde