Ann Cecilie fanga av tvil og frykt.

– Tvangslidingane er med i alt eg gjer. Det er så utruleg hemmande og slitsamt, seier Øines.

Det har gått så langt at familielivet har vore i fare. I tenåra gjekk det først og fremst utover ein yngre bror. I vaksen alder er det hennar eigen familie som må vere med å bere børa. Dei siste åra har familien delvis budd frå kvarandre når ektemannen, som er sjømann, har vore heime.

– Ifølgje Verdas Helseorganisasjon er tvangslidingar oppe på tiandeplass på lista over kva sjukdommar som gjer at folk blir uføre, seier spesialist i kognitiv terapi, Thorbjørn Olsen.

Saman med psykiater Truls Bilet startar han no eit intensivt behandlingstilbod for denne gruppa pasientar på Senter for livsmestring i Jølster.

Frykt for smitte

Ann Cecilie er med i første gruppa som gjennomfører ei tre veker lang intensivbehandling ved Senter for livsmestring i Jølster. Redsle for smitte er hennar nevrose. Utslaga er aller størst ved dobesøk og avføring, då får tvangstankane fritt spelerom.

– Etter kvart dobesøk er det intens handvask og dusjing, eg må skifte klede og vaske dei. Og når eg har gjort det, ligg likevel tvilen der: Er eg rein nok?

Så er det på han igjen. Sju-åtte timar kan det ta før ho blir seg sjølv att, før ho har kontroll. Og då nærmar tida seg for eit nytt toalettbesøk. Dermed ein ny runde med ritualet, det intrikate systemet for ekstrem personleg reingjering, som gjer at ho kan kome i balanse.

– Eg er ikkje så mykje redd for å bli sjuk. Det eg fryktar er ubehaget og angsten som følgjer kvart toalettbesøk. Og at eg skal bli verande i angsten. Ingen har lyst til å vere låst inne i eige liv med tvang.

Ofte arveleg

Det går ikkje an å sjå på Ann Cecilie at ho har tvangslidingar. Tvert om er det ein sprudlande 31-åring som et lunsj med utsyn til Jølstravatnet. Med humor og sjølvinnsikt fortel ho om eit liv styrt av tvangstankar.

Det tok til då ho var 12, utan grunn. Ho fekk føre seg at den to år yngre broren var urein. Så langt gjekk det at syskena ikkje hadde normal kontakt gjennom heile oppveksten. I dag er dei svært nære.

– Kanskje nettopp fordi vi begge følte vi gjekk glipp av så mykje i oppveksten, har vi kome nær etterpå, trur ho.

Etter at ho opna seg om vanskane, fortalde far hennar at han sleit med det same. Sjukdomen er ofte arveleg.

Først då Ann Cecilie var 19, kom ho til behandling ved eit senter for angstlidingar i Oslo. I mange år etter gjekk det bra. Ho blei mor til ein gut, tok utdanning og jobba fulltid. Ho trefte mannen ho er gift med, han hadde ein son frå før. For tre år sidan fekk dei ein son.

Tilbake i det vonde sporet

I fleire år gjekk livet på skinner for oslokvinna som hadde slått seg ned i Sykkylven. Men for to år sidan fann livsvegen tilbake i eit gammalt spor. Gradvis vann tvangstankane over fornuften. Tilbakefall skjer for veldig mange tvangsnevrotikarar.

Den siste tida har familien hatt to bustader. Når mannen er heime på sine fire veker lange friperiodar, og skal ha son sin hos seg, bur dei mest kvar for seg. Det blir for vanskeleg når alle er samla.

– Det splittar familien, seier ho.

Hennar eigen sterke motivasjon for å bli frisk, gjorde at ho kom med i pilotprosjektet i Jølster. Ho står fram for å vise at det finst håp.

– Denne veka tok eg meg på rumpa. Eg hugsar ikkje kor tid eg gjorde det sist, seier ho leande.

Men Ann Cecilie har gjort mykje som er verre. Som å gå på do i skogen, utan å kunne vaske seg etterpå. Eller å spraye eige rom og fellesareal med eit brygg som inneheld ein mikroskopisk dose avføring frå eigen heim. For behandlinga fokuserer på at pasientane skal bli utfordra til å møte det verste dei veit.

– På ei veke her kom eg lenger enn eg har gjort på to år. Sist helg reiste eg heim med ei kjensle av fridom eg ikkje har hatt på mange år. Og for første gong på to år greidde eg å vere heime med heile familien.

PRESSAR SEG SJØLV: Ann Cecilie Øines sprayar senga med ureint vatn. Behandlinga utfordrar ho til å møte det verste ho veit. – Vi får eit verktøy til å takle tvangstankane, seier ho.
oddleiv apneseth