— Her kjenner vi alle om bord, seier Torkildsen.

Rushtid er ikkje eit omgrep i bruk på Hernar. Han rekkjer å teste fiskelukka før returen.

"Fjord Express" har stampa hit ut frå Hellesøy med bølgjer og frisk bris imot. Fjorden går kvit i dag, men det er sommar. Mannskapet har vore ute i verre ver.

— Det har vel hendt at vi har innstilt. Men det skjer ikkje ofte, seier Torkildsen.

— Vinden er litt meir på vest enn i går. Då vert det mindre skvetting, seier båtførar Odd Vegstad.

Kundemasse: 11

Han har sommarjobb på denne siste rutebåten i Øygarden. Han er godt kjend på fjorden. Då han vaks opp på Toska, var rutebåten framkomstmiddelet for alle strilar.

— Dampen var fin og stille å reise med. Det einaste du høyrde, var rutene som klirra. Kommunikasjonen var der, men du måtte tidleg opp for å kome deg til by'n. Og var det mykje varer om bord, kunne båten bli sein, seier Vegstad.

I dag er det han som leverer varene. Vera Sanden ventar på kaien. Ho driv Monstads Eftf. på Hernar, ein kolonial med eit særs skjørt kundegrunnlag. Med smått og stort bur det 11 menneske fast på øya.

— Eg har drive butikken sidan 1980. Vi får sjå kor lenge det går, seier Sanden.

Tida står stille

Familien til mannen hennar dreiv butikken i fleire generasjonar. Etter at han døydde i 1999, har ho halde det gåande åleine.

Butikken kunne ha vore kulisse for Knerten-filmane. Sett bort frå varer i moderne innpakning, post- og tippedisk og kortterminal, har lite endra seg dei siste 50 åra.

— Snart er det hundre år sidan handelen starta her. Det blir ei lita markering i sommar, seier Sanden.

— Korleis er det å drive denne butikken år etter år?

— Det vert ein livsstil. Du er på jobb 365 dagar i året, eg bur jo over butikken. Men det spørst kva som skjer etter meg. Ingen av borna mine kjem til å overta, seier Sanden.

Vakker sjøveg

Dampbåten Eira heng i glas og ramme på veggen. Det var ein av slitarane som gjekk heilt til Hernar på 30- og 40-talet. BT skal følgje ein annan båt, Øygar, si haustrute i 1926. Dampen brukte den gongen sju og ein halv time frå Hernar til Bergen.

I fotograf Valde sin Wesling går det raskare. Ruta går vest i Øygarden, til perler som Sæle, Nautnes og Alvheim. Vi kryssar etter kvart inn i Hjeltefjorden, attende gjennom Rongesundet til den bortgøymde idyllen Toft.

Det er som Sørlandet. Utan hordane med rikfolk frå Oslo.

To turar til by´n

Men tyskarane er her, sjølvsagt, i fiskebåtar med lange stenger stikkande opp. Frå eit naust på Nautnes vaier The Star Spangled Banner. Hyttefolket kjem langvegs frå i 2012.

Ein båttur gjennom Øygarden gjev deg raskt oversyn over dei viktige næringsvegane i kommunen: Turisme, olje og oppdrett. På Hernar krydde det før i tida av sildefiskarar, no er det mest oppdrett som sysselset folk der ute.

Vegstad frå Toska drog til sjøs, han òg, som faren før han.

— Han drog på Island og fiska storsild. At eg gjekk same vegen, var vel berre naturleg. Det var på vågen det skjedde, veit du.

Sjølv tok Vegstad dampen til Bergen to gonger i året.

— Vi drog når julegatene opna. Og ein gong om sommaren når vi skulle ha ferie. Det heldt, meiner han.

BUTIKKEIGAR: Vera Sanden driv butikk for den vesle befolkninga på Hernar. Ho får varer med båten to gonger i veka.
ARBEIDSHEST: "Fjord Express", i drift for BNR, er livlina for dei fastbuande på Hernar.
HAVIDYLL: Hernar i fint ver kan måle seg med det aller, aller meste.