Sjå bileta i vindauget over

Han var skodespelar i 40 år og sto på scena med nokre av dei største norskestjernene. I dag er Oddbjørn Hesjevoll (61) ein av «rufsegutane» i Vågsbunnen i Bergen.

I ein periode budde han i eit skur ved Møllendal kapell.

— Eg var i godt selskap. Like ved kvilte mange tusen andre, men dei pusta ikkje så mykje som meg.

Han drakk raudsprit for å få sove og måtte la vere å ta med mat på grunn av rottene.

Kyrkjeklokkene

Kvar morgon, når kyrkjeklokkene i Korskirken ringjer eitt minutt over sju, vaknar Oddbjørn Hesjevoll på Indremisjonshjemmet og høyrer at han er i live.

Eg må ha med meg ei lita bøn og eit gudsord kvar dag før eg tek til på noko tull

- Det er ei lise, seier mannen på sengekanten.

På nattbordet på rom 29 står ein tom ølboks. Ved hovudputa ligg Bibelen og Norsk salmebok.

- Eg må ha med meg ei lita bøn og eit gudsord kvar dag før eg tek til på noko tull.

Berømt tusenlapp

Den velbrukte, mørke dressen på skåpdøra vart sist brukt i ei gravferd. Eigaren las høgt frå Forkynnaren. «Alt har si tid».

61-åringen har ikkje mykje jordisk gods, men nok til å fylle det vesle rommet. Kjøleskåp og TV. Bøker i stablar oppå kommoden. Ein bunke kryssord. Han løyser alt han kjem over.

- Denne betalte eg ein sneip for, seier han og viser fram ein kaffikopp i stål.

- Stakkars jente! Ho var røyksugen og hadde denne koppen.

Den raude boblejakka er på. Hesjevoll er på veg ut i dagen, men først hentar han lommepengar i luka på Indremisjonshjemmet. Ein gong i veka tek han ut tusen kroner.

- Her er Vågsbunnens mest berømte tusenlapp, seier han og viser fram setelen.

- Ein gong eg hadde henta pengane stod fem menn utanfor og skulle låne.

Teppefall

Oddbjørn Hesjevoll er lett å få auge på, der han legg ut på sin daglege runde. Gjennom Vågsbunnen, over Torget, vidare til polet i Walkendorffsgate og tilbake om Korskirken. Det store, raude håret og boblejakka lyser om kapp.

Det er sju år sidan han stod på ei teaterscene for siste gong. Bergensarane hugsar han framleis. Rett som det er blir han stoppa på gata.

- Det skjedde seinast her om dagen. Eg prøver alltid å svare høfleg.

- Er det stas?

- Det er ein del av gamet.

Eg saknar huset og folka. Ofte treffer eg på dei i byen.

I over 40 år spelte Oddbjørn Hesjevoll roller. Shakespeare og Ibsen, Egner og Olsenbanden. Hans aller siste var som forsoffen, katolsk prest i «Ved kattemyra» på Den Nationale Scene i 2004.

- Eg hadde stor glede av den rolla. Eg har hatt stor glede av alle mine roller.

- Kvifor vart dette di siste?

- Eg hadde spelt så mykje. Eg har vore rimeleg mykje brukt og forbrukt. Eg var mett på skodespelaryrket og trøytt av alt.

- Saknar du scena?

- Nei, men eg saknar huset og folka. Ofte treffer eg på dei i byen.

- Korleis vil du oppsummere livet ditt så langt?

- Eg har det godt.

- Gjekk det slik du hadde tenkt?

Han klør seg i skjegget med begge hender.

- Eg tek ein dag om gongen, eg er ikkje verre på det.

«Notorisk fyllebøtte»

Første stopp er polet. Han veit kva han skal ha. Vodka. Han kjøper like godt to.

 Eg tek ein dag om gongen, eg er ikkje verre på det.

- Så slepp eg å gå i ettermiddag.

- Kvifor vodka?

- Det er det reinaste du får. Eg likar best det blanke.

Ofte handlar han for nokre av rufsegutane, som han kallar kompisane i drankarmiljøet rundt Korskirken.

«Du er vel klar over at dei tek rundetida på deg», sa ein ekspeditør, då Hesjevoll kom på polet for femte gong på ein time.

Utanfor Kroepelingården i Strandgaten skrur han korken av den første plastflaska og tek ein ublyg støyt.

- Eg er ikkje alkoholikar, men ei notorisk fyllebøtte.

«F..., der rauk sjansen!»

Kor teatergrillene kom frå, er ikkje godt å seie. Fyrste gong odelsguten på Hesjevoll i Jostedalen såg teater, var tidleg på 1960-talet i Sogndal

- Det var truleg Riksteatret. Alt eg hugsar er at stykket heitte «Vigdis» av Knut Horvei, og at det var ei fin oppleving.

17 år gammal tok Hesjevoll til på Helgheim folkehøgskule, eller «sogndalsskulen», som jostedølane sa.

- Eg var så heldig å gjere det litegranne godt på ein elevkveld, då eg spelte eit eller anna frå Peer Gynt. Etterpå sa alle at «dette må du gå vidare med», men kva f... skulle eg på dei skrå breidder? Eg skulle bli smed, eg.

Unge Hesjevoll søkte seg likevel til teaterlina på Romerike folkehøgskule. Om våren stilte han til opptaksprøve på Teaterskolen i Oslo i kvit skjorte og dress.

- Eg kom frå ein utkant i verda og ville vere presentabel.

Konkurrentane trippa nervøst omkring og øvde på tekst og pusteteknikk. Jostedølen sat roleg i garderoben og las Donald. Så gjekk han inn og las ein monolog frå Peer Gynt. Etterpå skulle alle til legesjekk.Medan Hesjevoll venta på tur, gjekk han ut på balkongen. Der svima han av.

- Då eg vakna, tenkte eg «f..., der rauk sjansen!»

Så feil kan ein 18-åring ta.

Pen, ung mann

Hausten 1969 tok han til på Teaterskolen. Bjørn Sundkvist gjekk i same klasse. Det gjorde også Karl Bomann-Larsen, seinare mangårig skodespelar på DNS.

- Oddbjørn var veldig ung, leiken og fysisk flink. Som skodespelar var han svært intuitiv. Og så hadde han denne utrulege dialekten med tre slyngjer ekstra på r’ane, seier Bomann-Larsen.

Oddbjørn var veldig ung, leiken og fysisk flink. Som skodespelar var han svært intuitiv. Og så hadde han denne utrulege dialekten med tre slyngjer ekstra på r’ane

— Han var ein utruleg energisk og sprek bondegut. Oddbjørn var også veldig musikalsk og god i folkedans, fortel Kim Kalsås, som gjekk i klassen under Hesjevoll.

I 1973 gav teatersjef Toralv Maurstad den nyutdanna sogningen jobb på dagen på Oslo Nye Teater, som den gongen var ei scene for lystspel og komediar.

— Hesjevoll var dyktig og likande. Han var ein pen, ung mann som kunne spele nesten alt mogleg, seier Maurstad.

Ein ny Alfred.

Maurstad samanliknar Hesjevoll med faren, den legendariske skodespelaren Alfred Maurstad (1896-1967), som også kom frå Sogn og Fjordane og også hadde jobba ved Oslo Nye tidleg i karrieren.

- Hesjevoll skilde seg ut og hadde dei same vanskane med å snakke riksmål som far, då han tok til på teatret i 1929.

Dei første åra fekk Hesjevoll fleire store roller på Oslo Nye.

- Eit år mellom august og mai spelte eg 297 framsyningar fordelt på sju ulike titlar. I tillegg kom tre spelefilmar og oppdrag for NRK. Veit du kva eg gjorde den eine dagen eg hadde fri? Eg sat i kantina på teatret med ein kaffikopp, seier Hesjevoll oppgitt.

Oddbjørn gjorde kometkarriere

- Oddbjørn gjorde kometkarriere, seier Kalsås.

Både han og Bomann-Larsen hadde inntrykk av at teatersjefen var særleg merksam på Hesjevoll, fordi han på fleire måtar minna han om faren.

- Maurstad var fascinert av bondemiljøet faren kom frå i Nordfjord, fortel Kalsås.

- Han ville skape ein ny Alfred frå Sognefjorden, seier Bomann-Larsen og humrar litt.

Claes Gill i leiketøybutikk

På veg mot Korskirken legg Hesjevoll turen innom det kvite teltet på Torget, der ein gjeng gubbar drikk kaffi og løyser verdsproblem kvar morgon. I sola framfører han eit gammalt revynummer av Harald Heide-Steen jr. på oppfordring frå kompisen Egil.

På Oslo Nye spelte han ikkje berre mot Heide Steen jr., men også mot teaterlegender som Aud Schønemann...

- Eg veit ikkje kor mange gonger ho har spelt mor mi! Ho var flott. Flott.

... og Rolf Just Nilsen...

- Vi spelte nært og fint i lag. Han var raus og varm, men hadde litevetta for mykje lopper i blodet og kunne aldri sitje stille.

... og Leif Juster.

- Han var eit hyggeleg og grei kar og røykte Pall Mall utan filter overalt.

Men Hesjevolls store helt i alle år var skodespelaren og diktaren Claes Gill (1910-1973) frå Odda.

- Eg møtte han ein gong i ein leiketøybutikk på Majorstua.

- Snakka du til han?

- Nei.

Øl i kantina

Klokka dreg seg mot 12 og kvardagsmesse i Korskirken. Seinare skal han ete på Møtestedet, kafeen som ligg vegg i vegg med Indremisjonshjemmet. Der er maten gratis.

- Då blir det meir å drikke for. Det er eit enkelt reknestykke.

Med hendene på ryggen kryssar han Vetrlidsalmenningen. Han brukar augo godt. Natta legg ofte att skattar i Bergen sentrum.

 Finn eg ei flaske med ein konjakkslant, held eg meg ikkje for god for å drikke han opp

- Finn eg ei flaske med ein konjakkslant, held eg meg ikkje for god for å drikke han opp. Ein gong fann eg ei uopna flaske Cinzano i eit smau. Eg stakk ho i lomma. Då såg eg ei til. Ei heil flaske gin! Nei, det er utruleg kva ein kan finne, seier han og ristar på hovudet.

Oslo Nye var det siste teatret i landet som selde øl og vin i kantina. Etter kvar framsyning var det vanleg å ta eit glas der.

- Deretter var det rett på nattklubben «Downtown». Vi drakk max tre drinkar kvar. Ein skulle jo gjerne i Radioteatret neste morgon, og då kunne ein ikkje vere full. Men det vart etter kvart litt for mykje av det, seier Hesjevoll.

- Er det mykje alkohol i teatermiljøet?

— Det var det for 40 år sidan, då eg begynte. Det ligg ein god del prestasjonsangst i yrket.

Ikkje ni til fire

At skodespelarar var i bakrus på prøver eller gjekk fulle på scena, var slett ikkje uvanleg før.

— Etter framsyningar var det mykje festing og nachspiel, og i kantina kunne ein kjøpe øl når ein ville. Det er det heldigvis blitt slutt på, seier Bomann-Larsen.

- Har dette noko med skodespelaryrkets natur å gjere?

Viss ein er disponert for alkoholisme, er ikkje teatret staden å jobbe

- Å vere skodespelar er ingen ni til fire-jobb. Etter ei framsyning har ein ofte høg puls, og det tek gjerne nokre timar før ein kjem nedpå. Så er det nye prosjekt å jobbe fram og slite med heile tida. Føler ein at ein ikkje får det til, er det lett å ty til alkohol for å slappe av.

I dag er det nulltoleranse for alkohol på teatret, men arbeidsmiljøet er framleis utsett når det kjem til alkohol.

- Folk jobbar seint og går ut etter framsyningar. Det er premierefestar og sjampagne. Viss ein er disponert for alkoholisme, er ikkje teatret staden å jobbe, seier Kalsås.

To biblar

- Herre Gud, ditt dyre namn og ære, syng benkeradene i Korskirken. Ei klar og sterk stemme bryt gjennom lydmuren. Hesjevoll treng ikkje mikrofon.

I kyrkja ligg to biblar som er hans; ein sliten som han har gøymd ved alteret, og ein ny og fin som ligg i sakristiet og som Hesjevoll brukar, når han les offentleg.

I 1987 kom han til Den Nationale Scene. Etterkvart vart alkoholforbruket større og rollene mindre. I 2004 var karrieren over. Nokre tøffe år følgde. I ein periode hadde Hesjevoll ingen stad å gjere av seg.

Eg måtte la vere å ta med mat på grunn av rottene, men elles var det fint

- Då fann eg meg eit skur like ved Møllendal kapell. Eg måtte la vere å ta med mat på grunn av rottene, men elles var det fint. For å få sove fylte eg opp ei flaske...

Han viser med to fingrar.

- ... med så mykje cola...

Han viser med fingrane igjen.

... og så mykje raudsprit. Det tek åtte minutt før det slår ut. Det var fredeleg og fint, og eg var i godt selskap. Like ved kvilte mange tusen andre, men dei pusta ikkje så mykje som meg.

- Kva tenkte du på i slike netter?

- Eg tenkte på kva eg ville gjort om eg ikkje vart skodespelar. Då ville eg ha vore kampanolog.

- Kva er det?

- Kampanologi er læra om kyrkjeklokker.

KVARDAGSMESSE: Oddbjørn Hesjevoll elskar lyden av kyrkjeklokkene i Korskirken i Bergen. Kvar onsdag går han til messe, og kvart år les han juleevangeliet i denne kyrkja. Her i bøn med Marit Bakkebø.
EIRIK BREKKE
BØN: På nattbordet på rom 29 står ein tom ølboks. Ved hovudputa ligg Bibelen og Norsk salmebok. - Eg må ha med meg ei lita bøn og eit gudsord kvar dag før eg tek til på noko tull, seier Oddbjørn.
EIRIK BREKKE
DAGLEG RUNDE: Kvar dag går Oddbjørn Hesjevoll gjennom Vågsbunnen, over Torget, vidare til polet i Walkendorffsgate og tilbake om Korskirken
EIRIK BREKKE
FAST RUNDE: Kvar dag går Oddbjørn Hesjevoll si faste rute i sentrum. Faste stoppestader er hos kompisane i teltet på Torget og Korskirken.
EIRIK BREKKE
SYNLEG: Oddbjørn Hesjevoll er lett å få auge på. Det store, raude håret og boblejakka lyser om kapp.
EIRIK BREKKE
TEATERLIV I: Oddbjørn Hesjevoll har en lang karriere bak seg innan teater, film og tv. Her er han politibetjent Ole Berstad i «Maskefall» i 2002. Foto utlånt av Teaterarkivet ved Universitetet i Bergen.
TEATERLIV II: Oddbjørn Hesjevoll saman med Kjersti Døvigen på Oslo Nye Teater tidleg i karrieren hans.
STURLASON AS POLYFOTO