Ei kraftig tenorstemme rungar over byggjeplassen på Heiane på Stord. Kollegaer og forbipasserande stoppar opp og lyttar. Den song-, snikkar— og snart ingeniørutdanna islendingen vekkjer merksemd og smil på jobben. Men årsaka til at han er her er dyster nok.

Runar Thor Gudmundsson (40) har, grunna krisa som enno pregar Island, flytta med familien til Noreg, nærmare bestemt frå Fitjar i kommunen Reykjanesbær til staden med same namn på Stordøya.

— Det vil ta tid å snu trenden på Island, eg trur på fem nye vanskelege år. Men her i Noreg har både kona og eg funne arbeid, seier Gudmundsson med hammar i beltet og smil om munnen.

Mangel på oppdrag i heimlandet fekk islendingen til å prøva lukka som pendlar til Noreg for to år sidan. Det resulterte i fast snikkarjobb i Fronta-gruppa på Stord. I fjor haust skaffa han seg eige hus på Fitjar, og henta også kona og dei tre yngste barna over havet. Eldstesonen på 18 held fram utdanninga si på Island.

Verste emigrasjon på 300 år

Den syngjande snikkaren er ein av svært mange som har reist frå Island for å sikra ei leveleg inntekt etter at finanskrisa slo knockout på øystaten i 2008. I 2009 drog over 10.000 islendingar ut, den største emigrasjonen landet hadde opplevd på 300 år.

Flest har drege til Noreg, og svært mange til Vestlandet – landsdelen som sende dei første landnåmsmennene til Island i vikingtida. Noreg har etter bank- og finanskrisa teke imot rundt 1500 islendingar årleg. Og tilstrøyminga til vestnorske byggjeplassar held seg, blant anna som følgje av kampanjar på Island frå Nav og norske rekrutteringsselskap, og fordi reallønningane våre no ligg langt over dei islandske.

Ifølgje Statistisk sentralbyrå bur det i dag over 7500 islendingar i Noreg, dei fleste i Oslo-området og Rogaland, og vel 900 i Hordaland og Sogn og Fjordane. I tillegg driv mange jobbpendling hit, sjølv om det islandske næringslivet utanom byggjebransjen gradvis er i ferd med å ta seg opp att etter krakket.

GIR IKKJE OPP: I ekstra hardt kriseramma Keflavik og kommunen Reykjanesbær har hamne- og sysselsetjingssjef Pétur Johannsson (til h.) og assistent Gisli Hrannar Sverrisson ikkje gitt opp håpet om lysare tider og nye arbeidsplassar.
OVE A. OLDERKJÆR

Bobla som sprakk

Med den siste finanskrisa endra biletet av Island seg totalt, frå størst folkeauke i Europa til netto fråflytting, frå eitt av verdas beste land å bu i – ifølgje FN – til Nordens verst kriseramma nasjon, med huslån høgt over husværa sin marknadspris.

Eit økonomisk mirakel var merkelappen Island fekk etter tusenårsskiftet. I ein nasjon med færre innbyggjarar enn Hordaland steig børsen i hovudstaden Reykjavik med 400 prosent på fire år, privatkonsumet gjekk opp med 30 prosent, og islandske finansinstitusjonar kjøpte opp europeiske bankar, handelshus og fotballag. Alt basert på enorme låneopptak.

Då den internasjonale krisa slo inn, sprakk bobla. Bankane Glitnir, Kaupthing og Landsbanki måtte bergast av staten, inflasjon, husprisar og arbeidsløyse skaut i vêret. I januar 2009 omringa folk Alltinget i Reykjavik i frustrasjon, statsminister Geir Haarde blei tvinga til å gå av, og ein gjeldstyngt islandsk stat måtte ha kriselån på 50 milliardar kroner frå nordiske granneland, Russland og Det internasjonale pengefondet.

BRÅSTOPP: Ein ellevill ekspansjonsperiode fekk ein bråstopp med finanskrisa i 2008, og mange byggjeplassar på Island måtte forlatast uferdige. Foto: Ove A. Olderkjær
PAUL SIGVE AMUNDSEN

Operarolle

— Vi håpa det skulle gå raskt over, vi såg ikkje kor stor krisa var, seier Runar Thor Gudmundsson, som midt i kriseperioden kom tilbake til Island frå eit operaopphald i Italia og prøvde å livberga seg som både snikkar og songar. Operaen i Reykjavik hadde ikkje pengar, og snikkaroppdraga var få og lite lønsame.

Men på Fitjar og Stord var snikkarbehovet stort, og via kjenningar fekk han jobbtilbod. Eitt og anna songoppdrag har det også blitt.

— I sommar har eg fått ei solistrolle i ei operaoppsetjing i Haugesund, seier Gudmundsson, og dreg ein «O, sole mio» av full hals.

VENTAR PÅ BETRING: Keflavik-området har Islands største arbeidsløyse etter at USA først la ned militærbasen sin her, og deretter kom finanskrisa. Foto: Ove A. Olderkjær
KEFLAVIK er ein tradisjonsrik hamneby, men mest kjent for hovudflyplassen på Island.
PAUL SIGVE AMUNDSEN
NORSK LOKKING: Norske jobbformidlingsselskap er framleis aktive på Island, her frå Frettabladid førre veke.