20-åringen frå Finnsnes i Troms hadde berre jobba seks dagar på veganlegget då han brasa utfor ei skråning og hamna under vatn i elva nedafor. Tre dagar seinare døydde han på Haukeland sjukehus.

Arbeidstilsynet rettar no hard kritikk mot både byggherren Statens vegvesen og entreprenørselskapa Mesta Entreprenør AS, K.A. Aurstad AS og GFE AS. Mesta er hovudentreprenør på anlegget Borlaug–Smedalsosen på E16 over Filefjell, medan den omkomne var tilsett i under-under-entreprenøren GFE AS.

Politiet etterforskar framleis ulukka og har ikkje konkludert i spørsmåla om årsaksforhold og eventuelt straffeansvar.

Byggherrens ansvar

Men Bergens Tidende har fått tilgang til Arbeidstilsynets rapportar, og det er oppsiktsvekkjande opplysningar som kjem fram. Blant anna ei rekke brot på lover eller tryggleiksforskrifter, og at den omkomne skal ha mangla både verneutstyr og arbeidstøy.

"I tillegg handterte han tunge kjøretøy på anleggsområdet utan å ha sertifikat eller maskinførarbevis”, står det i rapporten, der Arbeidstilsynet formelt varslar Statens vegvesen om pålegg for det dei meiner er brot på den norske byggherreforskrifta.

Ulukkesmaskina var ein ledda dumper av typen Moxy M30, ei maskin som veg 18,6 tonn utan last. Den 21. november i fjor køyrde 20-åringen dumparen utfor vegen og rasa ned ein bratt skrent på om lag 20 meter, før den enda med førarhuset under vatn i elva nedanfor. Luftambulansen var på plass rundt ein time etter ulukka, og frakta mannen til Haukeland der han døydde natt til 23. november.

Feil i rapporten?

Den omkomne arbeidde for entreprenørselskapet GFE AS, som har base i Sortland kommune. Dagleg leiar Jørn Are Hansen er sparsam med kommentarar til saka.

— Vi har gjort det vi kan for å følgje opp pålegga frå Arbeidstilsynet, seier Hansen.

- Korleis kan eit entreprenørselskap ha medarbeidarar som jobbar utan verneutstyr og nødvendige sertifikat?

— Då må du vere feilinformert. Det stemmer ikkje.

- Men det står jo ordrett i ein tilsynsrapport frå Arbeidstilsynet?

— Då er det kome feil i rapporten. Eg har ikkje lese den, og kan vanskeleg kommentere dette, seier Hansen, som også er hovudaksjonær i selskapet. - Eg ønskjer ikkje å seie så mykje no, vi er fleire partar som skal granske det som skjedde.

Vegvesenets ansvar

Systema som skal sikre at lover og tryggleiksreglar blir haldne på norske arbeidsplassar, er i stor grad basert på selskapa sine interne rutinar og eigenkontroll. I samband med dødsulukka på Filefjell meiner Arbeidstilsynet at både Vegvesenet og entreprenørane har brote ei rekke reglar.

For Statens vegvesen gjeld dette brot på Byggherreforskrifta, som definerer byggherrens ansvar for å sikre at utførande entreprenørar følgjer lover og reglar. Nokre døme frå rapporten: manglande tryggleiksopplæring, manglande deltaking på vernerundar, ikkje følgd opp rapporterte avvik, ikkje hatt oversikt over alle som arbeider på anleggsområdet, ikkje kontroll på arbeidstidsordningane, kontrollerte aldri om ulukkesverksemda GFE hadde gyldig internkontroll på HMS-området (noko dei ifølgje Arbeidstilsynet ikkje hadde).

Vegvesenet: Skal ikkje skje

Statens vegvesen seier at dei tek Arbeidstilsynets merknader til etterretning.

- Korleis kunne det skje at den omkomne 20-åringen fekk arbeide på anlegget utan sertifikat, verneutstyr og utan å ha på seg arbeidsklede?

— Det er vanskeleg å kommentere ei dødsulukke som er under etterforsking. Men det handlar sjølvsagt om å følgje etablerte rutinar. Denne personen vart ikkje meld inn som tilsett frå underentreprenøren, seier prosjektleiar Kjartan Hove.

- Ifølgje Arbeidstilsynets rapport vart 20-åringen observert på anlegget i fleire dagar før ulukka skjedde. Kvifor stilte ingen spørsmål eller greip inn?

— Det er ein påstand eg ikkje vil kommentere no.

- Ved anbodsopning på dette anlegget vart det sagt at billegaste anbod var lågare enn Vegvesenet hadde venta. Og så skjer slike ulukker. Er prisane for hardt pressa?

— Nei, det meiner vi at dei ikkje er. Og det kan aldri aksepterast at det skal gå på tryggleiken laus, seier Hove.

Samordningsansvar

For ulukkesverksemda GFE AS dreier det seg om mangelfull internkontroll, timelister som viser brot på reglar om kviletid og friperiodar, for lange samanhengande arbeidsperiodar, ulovlege avtalar om dagleg arbeidstid, manglande arbeidsavtalar for enkelte tilsette, ikkje gjennomført lovpålagt opplæring innan helse, miljø og tryggleik.

Selskapet GFE (Grunn- og Fjellentreprenøren AS) var hyra inn til oppdraget av underentreprenøren A.K. Aurstad, som i sin tur hadde fått oppdraget frå Mesta Entreprenør AS.

— Som hovudentreprenør har vi eit samordningsansvar for arbeidet, og ansvar for å sikre at underentreprenørar har internkontroll og rutinar i orden. Arbeidstilsynet har kome med eit pålegg i fire punkt overfor oss, og dei vil vi rette opp og sende dokumentasjon på innan fristen i mai, seier kommunikasjonssjef Erik Riste i Mesta AS.

Han ønskjer ikkje å kommentere dei konkrete forholda rundt 20-åringen som miste livet i ulukka.

— Dette er ei tragisk sak som er under politietterforsking. Vi må eventuelt kome tilbake til kommentarar rundt årsak og eventuell kritikk når desse forholda er avklart, seier Riste.