MS «Rygerspeed» susar innover ein Åkrafjord i mildt lune. Undervegs frå Stord er det plukka opp folk på Halsnøy, i Skånevik, Åkra, Kyrping og Teigland — fire tyske og rundt førti norske turistar. Velkommen til ein av Vestlandets uoppdaga fjordperler. Bli med på Åkrafjorden Oppleving.

Sørsida har europavegen, Langfoss, Markhus og Eljervik gard. Nordsida har dei vanskeleg tilgjengelege og fråflytta gardane som iallfall i sommarhalvåret har fått nytt liv og ferdafolk på tunet.

Bråskot

— Der oppe i fjellhylla ser de restane av garden Bråskot. Der måtte dei tjora ungane så dei ikkje skulle detta utfor, fortel guide Nina Kaltwasser, som sjølv er aktiv i gardsdrift i Eljervik ved Fjæra.

Etter seglasen forbi spektakulære Langfoss passerer vi Mosnes og Eljervik og snur først i Fjæra inst i fjorden.

Så er det strandhogg på Bakka. Her blir ei gruppe henta av geitebonde Geir Arne Eikemo sin traktor med passasjervognhengjar. Dei får ein tur opp bratte og svingete vegar til Eikemo-gardane og vidare til stølen ikkje langt unna Folgefonnas brefront.

Kjensler strøymer på

Vi blir skyssa vidare til Bjellandsnes, og trør dei par hundre metrane bratt opp til garden Bjelland. Det er så stille. Berre susen av Langfoss og bilane på E 134 kan høyrast i det fjerne.

Det er ein spesiell dag for Odd Geir Bjelland (56). Han vedgår at dette er spesielt, minne og kjensler strøymer på. Ikkje sidan han var 12 år har Odd Geir vore på garden der faren vaks opp. I dag har han med seg 16 familiemedlemmer frå Haugesund-kanten til gjensynet med Bjelland, som andre slektningar no har restaurert og teke i bruk som feriestad.

Den einslege brua

— Alle gardane på nordsida er fråflytta, unnateken på Eikemo der tre bønder enno har gardsdrift, har Nina Kaltwasser forklart om bord i «Rygerspeed». Haugesundskvinna med tyske aner på farssida er blitt gardkone og turistvert i Åkrafjorden. Åkrafjorden Oppleving er berre inne i sin andre sesong som reiselivsprodukt.

Vi vandrar frå Bjelland til nabogarden Eintveit på motsett side av Bjellandselva. Etter nokre hundre meter på stien står vi brått framfor ei stor betongbru over det djupe elvejuvet. Brua har sin historie.

-Ho blei bygt i 1962. Dåverande Skånevik kommune hadde store planar om bilveg frå Åkra til Eikemo, men det blei aldri midlar til anna enn brua. Og der står ho, fortel Kaltwasser.

Graspollennys

Dei to tyske ektepara frå Lauchhammer ved Dresden stoppar opp, stiller spørsmål og syg inntrykk med vidopne auge og øyre. Isolde Bossy utstøyter eit graspollennys, smiler og går vidare.

På solfylte Eintveit opnar det seg eit panoramautsyn mot Langfoss, mot fjorden og fjella. Til bords under open himmel mellom løa og hønsegarden opnar vi reiseoperatørens nistepakke, lokalprodusert spekemat, eggerøre og salat.

Eintveit er også fråflytta - og revitalisert. Dagens vertskap heiter Åslaug og Dan Roger Ytrenes. Garden er eigd av Åslaugs mor. Paret har brote opp frå livet i hovudstaden og teke borna Gaute (2) og Guro (5) med seg til Åkrafjorden. Her vil dei bu nokre år, og blant anna tilby naturopplevingar og kurs for barnefamiliar.

Ikkje i røyr

To forhold er viktige føresetnader for den nye turistnæringa i Åkrafjorden; fredinga av Langfoss og etableringa av Folgefonna nasjonalpark.

— Det stemmer at det var planar om å leggja Langfossen i røyr, med noko vassføring berre om sommaren. Heldigvis blei han freda, seier Nina Kaltwasser. Fossen. Langfoss-selet i fjellet høyrer til Eljervik gard.

-Det seiest at vatnet i fossen er godt for både helse og kjønnsdrift, seier Kaltwasser.

Åkrafjorden er i dag definert som landskapsvernområde under Folgefonna nasjonalpark. Arbeidet med nasjonalparken sette fart i Etne kommune si utvikling av området, og i 2006 blei Åkrafjorden Oppleving stifta av næringsdrivande lokalt.

Her kan du besøke BT-båten

STILLE FJORD: Tyskarar som nyt Åkrafjorden i maksvêr frå «Rygerspeed»s dekk; ektepara Isolde og Hans Bossy (nærmast) og Gabriele og Dieter Thomas.
Helge Sunde
GJENSYNET: Odd Geir Bjelland (til h.) på veg tilbake til fedranes tufter i Åkrafjorden for første gong sidan han var tolv år. Han har med seg dottera Sissel Sirnes, svigerson Christian Sirnes (til v.) og barnebarn Mathea Sirnes (snart 3).
Helge Sunde
LANG OG VAKKER: Langfoss stuper 612 meter ned frå fjellet i Åkrafjorden og freistar tu-ristar til å stoppa, opptil 300.000 i året.
Helge Sunde
BRU UTAN VEG: Så langt kom vegutløysinga for Åkrafjordens nordside; brua over Bjelland-selva langt frå nærmaste veg.
Helge Sunde