På kontoret til vakthavande på legevakta ved Førde sentralsjukehus står ein flatskjerm. Over den er montert eit avansert kamera. Med ein fjernkontroll kan kameralinsa styrast i ulike retningar, zoome og fokusere. På sjukeheimane i Askvoll og Høyanger står tilsvarande utstyr som kan koplast mot Førde.

— Vi er framleis i ein innkøyringsfase. Men om vi ser fem år fram i tid, trur eg telemedisin vil vere mykje brukt i primærhelsetenesta, seier Helge Ulvestad, dagleg leiar ved Sunnfjord og Ytre Sogn interkommunale legevakt (SYS IKL).

Kallar opp Høyanger

I prinsippet er utstyret det same som blir brukt for å gjennomføre videokonferansar. Både doktorane på legevakta og sjukepleiarane på dei to institusjonane har fått opplæring i bruken av utstyret.

— Eigentleg er ikkje dette noko særleg meir komplisert enn å slå av og på eit fjernsyn, seier Ulvestad.

Ulvestad vel "Høyanger" på videokonferanseutstyret i Førde. Snart kjem stolar og seng på eit rom på Høyanger sjukeheim opp på flatskjermen. Sjukepleiarane Eli Gudvangen og Bjørg-Marie Ullebø tek plass i kvar sin stol. Dei to har begge assistert pasientar som har kome i videokameras fokus.

— Dersom vi brukar dette meir og får det inn i rutinane våre, vil det bli eit godt hjelpemiddel, meiner dei to.

Dei lokale sjukepleiarane kan utføre enkle laboratorietestar i tilknyting til undersøkinga, t.d. blod- og urinprøver. Helsesentra har også fått eigne medisinskap med dei mest brukte medikamenta under legevaktkonsultasjonar. Relativt mange kan få behandling med medisin der og då, utan å måtte køyre til apotek i Førde.

Zoomar inn

Legen zoomar tett inn på pupillen på den eine av dei to sjukepleiarane.

— No ser vi at storleiken på pupillen er heilt normal. Hadde dette vore ein pasient med pupill større enn normalt, kunne det vore teikna på ein alvorleg indre skade som gjer at pasienten må til Førde.

Ulvestad understrekar at dei aldri vil bruke dette utstyret i akutte situasjonar. Då må pasientar til lege så raskt som råd. Men videoutstyret kan vere til hjelp i det som på fagspråket blir kalla for gule situasjonar, altså mindre alvorlege skadar og sjukdomar. Vi kan bruke det for å avklare om pasienten kan få behandling av sjukepleiar på staden, vente til dagen etter for å oppsøkje lege lokalt eller om han der og då må ta turen til Førde, seier Ulvestad.

Kortare helseveg

Han er ikkje i tvil om at det kan vere vesentlege summar å spare. Videoutstyret som er innkjøpt kostar kring 60.000 kroner.

— Ein drosjetur frå Høyanger til Førde kan fort kome på 4000 kroner fram og tilbake. I tillegg sparer vi pasienten for belastninga med å sitje to timar i bil.

Nasjonalt senter for samhandling og telemedisin (NST) har gått saman med SYS IKL og Førde sentralsjukehus om å gjere helsevegen frå Høyanger og Askvoll til Førde både kortare, raskare og meir moderne.

— Skal vi få dette til å fungere, må det integrerast i det lokale helsevesenet. Sunnfjord og Ytre Sogn er som dei første på veg til å få dette til, og er difor eit veldig spennande prosjekt å følgje, seier Oddvar Hagen, prosjektleiar for (NST).

Legar vegrar seg

SYS IKL omfattar i alt ni kommunar i Sunnfjord og Ytre Sogn. Frå mange stader er reisetida til Førde lang. No skal også to av dei stadene som ligg lengst vekke frå Førde, Værlandet i Askvoll og Balestrand, få utstyret.

Ifølgje Ulvestad er legane ofte dei som er mest skeptiske til å bruke dette utstyret. Doktoren vil gjerne sjå pasienten eigne auge, kjenne og trykkje for å vere trygg på at han stiller rett diagnose.

— Vi vil ikkje trekkje for mange konklusjonar endå, men trur at videokonferanse kan bli ei lågterskeltilbod som gjer det enklare å nå legevakta i nokre tilfelle. Eg trur det for pasienten kan kjennast enklare å gå til videokonferanse på helsesenteret, enn å reise den lange vegen, seier Helge Ulvestad.

TELEMEDISIN I PRIMÆRHELSETENESTA: Frå kontoret i Førde kan Helge Ulvestad få opp bilete frå eit konsultasjonsrom på Høyanger sjukeheim der Eli Gudvangen (til v.) og Bjørg-Marie Ullebø kan assistere pasientar. Legen kan fjernstyre utstyret og gå tett inn på kroppsdelar, utslett, sår og slagskadar for å avgjere kor alvorleg situasjonen er.
ODDLEIV APNESETH