Artisten og komikaren Bjørn Jensen (56) har flytta tilbake til røtene. Heim til strilelandet på Holsnøy, der mor hans vaks opp som ein av tretten sysken.

– Var det bursdag, delte tretten ungar eit egg. Det var kummerlege greier. Men mor mi var ei slagferdig kvinne. Eg må ha arva humorgenet mitt frå henne.

Hildur Jensen var 89 år, då ho døydde, og kjapp i replikken til det siste. Dei siste åra tilbrakte ho på sjukeheimen i Klokkarvik. Ein gong pleiaren hadde strevd ei stund med å mata Hildur med graut, kom spørsmålet:

– Klarar du ei skei til, Hildur?

– Nei takk, svara Hildur.

– Eg har nasen full!

Under beltespenna

Det er ikkje konstruerte vitsar som får Bjørn Jensen til å le, men enkle og sanne historier frå kvardagslivet på strilelandet. Som då tante Margit skrytte av at ho hadde vore i banken og fått rentefri banksparing. Eller gamlingen på fabrikken i Salhus, som alltid sa, uansett samtaletema: «Det same problemet har eg på hytta». Han var så kry over at han var den einaste med hytte.

Men sjølv om frontfiguren i Salhusvinskvetten har gjort karriere av å få andre til å le av strilen, har han problem med å definera kva strilehumor eigentleg er. Igjen, seier han, det handlar ofte om det enkle, kvardagslege. Om at strilen gjer narr av seg sjølv, ikkje andre. Personleg frydar Jensen seg over det politisk ukorrekte.

– Strilehumor handlar meir om det som er under beltespenna enn over, og det er eg varm tilhengjar av. Eg blir aldri lei av det – og negervitsar. Folk får sjokk om du seier ordet neger i dag.

Sidan september har 30.000 publikummarar i Bergen sett Vinskvetten-showet «No kjem dei tre siste». Kvar kveld har Jensen ei ekstatisk stund, når det er tid for replikken: «Eg gjekk til dokteren. Da va ein neger».

– Det blir dønn stille i salen. Folk blir heilt stive. Eg frydar meg. Så held eg fram: «Eg snakka te han nett so om han va eit vanleg menneske». Då bryt folk saman og ler!

Bilpreik ved grava

Hildur Jensen arbeidde som syerske på Salhus Tricotagefabrik. I tretten år hadde ho sonen som kollega. Han jobba seg oppover, sakte, men sikkert, frå golvet til strikkeloftet. I desse åra lærte han observasjon som metode, og studerte seiemåtane og stilen til strilen.

– Strilen tenkjer seg lenge om før han seier noko. Men så skjer han gjennom! Bergensaren er kjappare, tenkjer før han snakkar.

I slekta har Jensen også hatt rikeleg tilgang på lått og løye. I ei gravferd møtte han fetteren sin, kjend for si høge, gjennomborande stemme og manglande sans for taiming. Det var dødsstille i det kista vart firt ned, heilt til fetteren si umiskjennelege stemme skar gjennom lufta: «Koss e da, Bjørn, går Hyundaien din enno?»

– I gravferda til mor hans skulle eg vera med å bera kista. Då vi gjekk fram til alteret for å løfta kista, sa fetteren min: «Bjørn, kjenn kor tungt da e! Eg er sikker på at me har fått feil kvinnfolk!»

Lo ikkje i Oslo

Ikkje alle ler av og med strilane. På eit ukjent geografisk punkt utanfor Vestlandet stilnar latteren. Spelejobben i Tromsø skulle gå over fjorten dagar, men karane i Vinskvetten kom heim att etter berre ei veke.

– Eg som var så sikker på at me skulle slå an i Nord-Noreg! Me som har kysten, det barske klimaet, den saftige ordbruken felles. Men ingen kjende oss. Da va håplaust, sukkar Jensen.

– Ein annan gong, på spelejobb i Oslo, slo eg an ein vits. Det vart heilt stille i lokalet. Då sa eg: «Den vitsen hadde slått an så det susar heime!». Tor Endresen var i lokalet og gløymer det aldri!

Bergensarane, derimot, skrattar høgt og gjerne av Vinskvetten.

– Det er jækla mykje strilar i Bergen, veit du. Dei skiftar dialekt, men har strileblod i botnen. Det er ikkje så stor skilnad på oss som mange vil ha det til.

– Er strilehumoren forskjellig frå humoren til hardingen, sunnhordlendingen, sogningen?

– Nei. Ikkje utanom dialekten. Vestlendingar flest kjenner seg att i det me driv med. Eit døme er «Dans på Grasdal». Den treffer noko i oss på Vestlandet.

Termometer på avvegar

Forresten, fortel sonen, var det på dans på Holsnøy at mutter'n trefte fatter'n frå Kronstad i Bergen. For Hildur Jensen likte å gå på dans i ungdommen. Verken ho eller søstrene åt same dag som dei skulle danse, for at dei skulle sjå tynnast mogleg ut om kvelden.

– Men ein gong mor mi sneik til seg til litt suppe, sa systera Jenny: «Et du, Hildur?? Du skal jo på dans!»

Her følgjer ei klassisk Hildur Jensen-historie til glede for nye lesarar: Håpefulle Hildur tok temperaturen minst to gonger dagleg. Ho var hypokonder.

Men ein gong var ho uheldig, og sovna under målinga. Heile termometeret kom innanfor lukkemuskelen. Hildur kommanderte sonen til å køyra seg til legevakta.

– Ho måtte liggja i bilen for at ikkje termometeret med farleg kvikksølv skulle knekkja. Først vurderte eg å hiva henne på takgrinda, fortel sjåføren.

Neger på legevakta

I staden vart mora liggjande på tvers i baksetet. Framme på legevakta marsjerte ho forbi køen og fram til luka, og sa med myndig stemme:

– Dette er absolutt!

Ho kom til med ein gong.

Legen var afrikanar.

– Mor mi hadde aldri sett ein neger før, og eg såg angsten lyste i augo hennar. Etterpå, då ho kom ut på venterommet att, sa ho høgt så alle kunne høyra: «Da va ein neger so hadde meg!». Utruleg pinleg, mimrar sonen.

Mora la merke til at junior krympa seg, og prøvde å pynta på situasjonen med orda: «Dei e greie, dei!» Men etterpå klaga Hildur Jensen over at ho ikkje hadde fått att termometeret av legen.

Ho måtte kjøpa nytt.

OM STILEN TIL STRILEN: Artisten Bjørn Jensen meiner at strilehumor er kjenneteikna av det enkle og kvardagslege. – Strilane gjer narr av seg sjølve, heller enn å preika drit om andre, seier frontfiguren i Salhusvinskvetten, som er førstemann ut i BT-serien om vestlandshumor.
Sævig, Rune