— Eg blei rett og slett forbanna, seier Jarle Halsvik.

Frå grenda Halsvik er det fritt utsyn over Fensfjorden der den velkjende flammen på Mongstad strekkjer seg mot himmelen som frå eit gigantisk stearinlys. Industriområdet Sløvåg ser Jarle Halsvik derimot ikkje frå tunet, men det ligg endå nærare. Ein åsrygg er det einaste som skil grenda frå industribedriftene.

Då anlegget til Vest Tank gjekk i lufta i mai 2007, la ei svart røyksky seg over området. Illeluktande gassar som ingen kjende den kjemiske samansetjinga på, spreidde seg over eit stort område. Stanken hang i lufta i månader, ja faktisk år.

Folkehelseråd

Som næraste nabo var innbyggjarane i Halsvik mellom dei som blei hardast råka. Fleire av innbyggjarane fekk helseplager. Men då verste lukta hadde gitt seg, og folk var i ferd med å vende tilbake til kvardagen, kom eit nytt sjokk.

Seint på hausten 2009 rapporterer media at Norges Geotekniske Institutt (NGI) har funne PCB i prøver frå ulike stader i området rundt Halsvik. Mellom dei eit privat vassbasseng som er drikkevasskjelde for tre husstandar og to driftsbygningar. Folkehelseinstituttet går ut med råd om ikkje å drikke vatnet.

— Bassenget var avstengt med gjerde, så eg var med for å sleppe dei inn. Eg visste kor tid prøvene var tekne. Klart vi blei urolege, fortel Jarle Halsvik.

Ein kommunal glipp

Folk i bygda tok sjølve til å undersøkje saka. Då kom det fram at Gulen kommune fleire månader før blei orienterte om funna.

— Vi blei informerte, så vidt eg hugsar i ein e-post. Opplysningane blei ikkje kopla til at det var eit drikkevassbasseng i området. Det var ein glipp, vedgår dåverande ordførar Trude Brosvik.

NGI gjorde undersøkingane, som også omfatta jordprøver og vassprøver frå tjørner og myrar i området, på oppdrag frå Klima— og forureiningsdirektoratet. Ifølgje rapporten, som kom tidleg på sommaren i 2009, var det spesielt i vassprøvene det kreftframkallande stoffet blei funne. Høge verdiar blei funne i ei tjørn aust for vegen mot ferjekaia på Sløvåg, i ein dreneringsdam inne på industriområdet og i brønnen til husstandane i Halsvik.

Uoppklara

Funna overraska forskarane. Dei same områda var nemleg undersøkte for PCB i 2007, utan resultat som gjorde det nødvendig å slå alarm. I april to år seinare viste det seg altså at konsentrasjonen var vesentleg høgare. Folkehelseinstituttet gav uttrykk for at dei ikkje var budde på at stoffet kunne finnast i drikkevatn i slike mengder.

Rådet frå NGI var at vatnet i brønnen ikkje måtte drikkast. Vatn frå dreneringsdammen hadde vore brukt til å vatne grusvegar inne på industriområdet for å hindre støv i tørre periodar. Også denne bruken måtte ta slutt.

Forskarane fann aldri årsaka. Dei stilte seg tvilande til at forklaringa kunne liggje i eksplosjonen og den veldige brannen på Vest Tank-anlegget. For i så fall burde PCB-konsentrasjonen i overflatevatn vore høgare rett etter brannen.

Kopla seg på nettet

— Det er difor rimeleg grunn til å tru at det er andre kjelder til PCB-ureininga i området enn brannen i Sløvåg i mai 2007, heiter det i rapporten.

Både andre industribedrifter i Sløvåg, Mongstad og ein lokal brann blei lanserte som teoriar om kva som kunne vere kjelde, utan at det lukkast å kome til botn i saka.

Gjerdet står framleis rundt vassbassenget i eit skar i åssida vest om Halsvik. Men brønnen er ute av drift. Vinteren etter at dei blei kjende med PCB-funna, kjøpte husstandane drikkevatn. Våren etter kopla dei seg på det kommunal leidningsnettet.

Moralsk ansvar

— Vi prøvde å få kommunen til å betale, det var jo ikkje vår skuld at brønnen blei ubrukeleg. Men dei var lite samarbeidsvillige. Det enda med at vi slapp å betale tilknytingsavgifta, men måtte ta resten på eigen kappe, fortel Halsvik.

Gulen kommune argumenterte med at dei heller ikkje kunne skuldast for å ha ureina brønnen. Og at husstandane i Halsvik, som andre, må betale for å knyte seg til offentlege vassverk.

— Når vi likevel gav dei ein form for tilskot, var årsaka at vi kjende på eit visst moralsk ansvar for at det tok så lang tid før dei fekk beskjed, seier Brosvik.

SKILD AV EI HEI: Ei åsside ligg mellom bygda Halsvik og Sløvåg. Ifølgje Jarle Halsvik blei det aldri avklara om PCB-funna i området stamma frå industriområdet på nordsida av Fensfjorden eller frå andre kjelder.