- Å reisa med ferje her, veit eg alt om, seier Larisa Sarajlija (34) i salongen på gassferja M/F «Fanafjord».

Klokka er 16.30 måndag ettermiddag. Den bosniskfødde arkitekten frå Bergen er på veg heim frå jobb på Stord. I over eit år har ho vore dagpendlar Bergen — Stord med Kystbussen og ferja Halhjem-Sandvikvåg.

- Ein gong drog eg frå jobben halv to og var heime i Bergen åtte om kvelden på grunn av innstilte ferjeavgangar.

Irriterande element

Dei ofte innstilte og upopulære C-ferjene er stort sett historie etter at Fjord1 fekk nok ei gassferje på E39 i fjor. Men den lange ferjeturen mellom Stordøya og Bergenshalvøya er eit forseinkande og irriterande element i nord-sør-sambandet på Vestlandet. I alle høve for alle næringsdrivande i dei 25.000 køyretøya som dagleg blir frakta over fjorden. Til våren må regjeringa bestemma seg om kor tid ferja skal få avløysing, og om framtidas tofeltsveg skal gå om Fusa eller Reksteren.

Næringslivets Hovedorganisasjon (NHO) i Hordaland var i 2007 først ute med å greia ut Hordfast, det ferjefrie alternativet mellom Stord og Bergen via Tysnes og Fusa. Det skulle gi «et forutsigbart transportsystem med kortere reisetider og reduserte transportkostnader» og knyta byar og tettstader nærmare kvarandre som «sammenhengende bo- og arbeidsmarkeder som sikrer bedre tilgang på arbeidskraft og kompetanse til bedriftene».

Seinare har ei grensesprengjande Bjørnafjordbru - fem kilometer lang på flytande pontongar mellom Reksteren og Halhjemlandet - segla opp som ein ferjefri-konkurrent, også blant NHO-medlemmene. Brua gir raskaste vegen til og frå by’n, opnar for samfunnsøkonomisk vinst, og er ifølgje ingeniørekspertisen realiserbar teknologisk.

Attraktiv pynt

- Klart eg er for bru. Ho representerer kortaste vegen mellom A og B, seier Svein Erik Våmartveit. 43-åringen står på den ytste pynten av Reksteren - på Svarvahella - der gassferjene susar forbi tre gonger i timen på veg til eller frå Halhjem og Sandvikvåg. Svarvahelleholmen blir brufeste for Bjørnefjordbrua, om ho blir noko av.

For røyrleggjar Våmartveit kan midtre trasé vera gull verd. Han er grunneigar på Svarvahella, etter å ha kjøpt rundt 450 mål her for ein rimeleg penge for fire år sidan. I dag er det femten hytter på neset, med panoramautsyn mot Fitjar, Selbjørnsfjorden, Austevoll, Sotra, Os-landet og gassferjene sine aldri kvilande seglasar. Svein Erik Våmartveit og ein kamerat sin plan om 55 nye hytter kan bli godkjent av Tysnes kommune neste år.

- Får vi brua, kan området bli endå meir attraktivt - også for bustadbygging, som absolutt er noko Reksteren treng, seier Våmartveit.

- Må tenkja stort og globalt

- Anten må ferja få opp farten, eller så må det lagast ferjefri veg kortaste distansen. Flytebruplanen ser tøff ut. Sjølv eit lite land må tenkja stort og globalt. Vi kan få det til, og det kan bli arkitektonisk vakkert - eit landemerke, seier ferjependlar Larisa Sarajlija.

Sarajlija vedgår at ferjeturane kan nyttast praktisk. Overfarten sørover brukar ho til å ringja opp og maila kontaktar, og til å planleggja arbeidsdagen hos Apply Leirvik.

Sarajlija kunne greitt fått seg arbeid i Bergen, men vanleg arkitektkontorjobb har så langt ikkje freista. I dag er ho disiplinleiar for Stord-firmaet sine prosjekt for ombygging av offshore bustadkvarter, stortrivest med jobben, og er greitt nøgd med pendlartilværet.

- Eg er litt hyper, står opp kvart over fire for å roa ned med kaffi og aviser, går på bussen klokka seks, og er heime etter jobb i sekstida om kvelden, utan å vera spesielt trøytt. Men det hadde klart vore freistande med halvert reisetid på ei bru over fjorden, seier Larisa Sarajlija.

Ein bremse

Sidan bilen blei eit allment framkomstmiddel etter siste verdskrig har den vidopne Bjørna­fjorden lege som ein bremse på Sunnhordland og Rogaland sitt samkvem med Bergen. Mange ville kryssa fjorden, og den første bilferja som i 1963 gjekk ruta mellom Stordøya og Os, synte seg snart altfor liten.

Rutelaget HSD strevde sidan med å halda tritt med trafikkutviklinga i sambandet, også etter at dei to nye storferjene MF «Stord» og «Ullensvang» kom i 1987. Halhjem-Sandvikvåg var blitt eitt av landets travlaste samband. Likevel kjempa HSD på heile 1990-talet fånyttes mot Vegdirektoratet for å få sett inn nytt og større ferjemateriell. Først i 2007 - seks år etter at Trekantsambandet gjorde Stord ferjefri mot sør og auka trafikken Bergen-Stavanger ytterlegare - kom det nye storferjer på Halhjem-Sandvikvåg, og då i regi av HSD/Tide-konkurrenten Fjord1.

Hordfast og Rogfast parallelt

I 1995 fekk Stortinget ei melding om ny stamveg E39 mellom Kristiansand og Trondheim, der ferjefri kryssing av både Boknafjorden og Bjørnafjorden blei vurdert som urealistisk i overskueleg framtid. I dag ser ingeniørar, entreprenørar, politikarar og vegvesen det som realistisk, berre pengeløyvingane er store nok.

Rogaland ligg eit hakk framfor Hordaland i arbeidet med å få realisert sin ferjefrie bit av E39. Rogfast - 25 kilometer med tunnel til 10 milliardar kroner under Boknafjorden - er konsekvensutgreidd og nemnt i framlegget til Nasjonal transportplan (NTP) 2014-2023, og kan få byggestart alt i 2015. For NTP-anonyme Hordfast er det korkje semje om trasé eller kostnadsoverslag. Det gjer ikkje Tom-Christer Nilsen (H) - Hordalands fylkesordførar og Vestlandsrådets leiar - mindre optimistisk med omsyn til å få kyststamvegen like raskt ferjefri i Hordaland som i Rogaland.

- Rogfast og Hordfast er to prosjekt som heng nøye saman. Nytten blir større om dei kjem samla enn om det eine kjem før det andre. Eg håpar regjeringa set av pengar til å starta opp Hordfast i løpet av neste tiårsperiode for NTP, seier Nilsen.

- Høyringsfristen er ute, men det pågår ein prosess der Statens vegvesen gjer nye utrekningar for Samferdsledepartementet. Sentralt er det signalisert positiv vilje for ein ferjefri E39. Beviset for om det blir følgt opp kjem i regjeringa si stortingsmelding om ny NTP til våren. Pengane avgjer, seier Tom-Christer Nilsen.

Kjelder: «I rute» (HSD/Bård Kolltveit 2005), Konseptvalutgreiing E39 Aksdal-Bergen (Statens vegvesen 2011), «E39 Stord - Bergen» (NHO Hordaland 2007)

Synspukt? Sei di meining.