Ragnar og labradoren Raggen kikkar ned i kanalen som renn tett inntil heimgarden Mølna. Meterlange tarevimplar flagrar medstraums. «1907» står tydeleg rissa inn i steinen på andre sida av kanalen.

Det er nesten ikkje til å tru i dag, men store dampbåtar tok seg gjennom den 7,6 meter smale, 38 meter lange og 3,5 meter grunne trakta. Når dampen fløyta, måtte slusevaktarane stå klare, året rundt.

Ulovleg brennevin

— Oldefar min var den første slusevaktaren. Han jobba i mølla som stod der borte, seier Ragnar Bergfjord og peikar på ei steinrøys nede ved sjøen.

Jacob Bergfjord fekk overta handelsstaden på Spjotøy etter at den førre eigaren blei tatt for å selje brennevin utan løyve.

Frå 1908 til 1963, då slusene var i drift, var det Jacob og sonen Anton Bergfjord som sytte for slusetenesta.

— Det vart ikkje mykje søvn på dei. Båtane kunne kome til alle tider på døgnet, fortel Ragnar Bergfjord.

— Dei fekk litt pengar for jobben, men ikkje nok. Dei måtte ha jobbar utanom, legg han til.

Knutepunktet

Det var ikkje tilfeldig at dei opna omtrent samstundes, Bergensbana (1909) og Lindåsslusene (1908). Begge anlegga signaliserte at dampkraft no var blitt avgjerande for effektiv frakt av folk og varer gjennom Norge.

I storleik kan ikkje transportløfta samanliknast. Bergensbana kosta eit statsbudsjett, slusene kosta 152.280 kroner og 66 øre. Men for strilane i Nordhordland var slusene ein minst like viktig revolusjon som toget til Christiania.

— Dei trong slusene for å få båtane inn i Lindåspollen. Lindås var kommunesentrum den gongen. Eit knutepunkt. Då dampbåtane vart så store at dei ikkje kunne gå inn det gamle løpet, hamna Lindås i bakevja, seier Ole Jakob Aarland, prosjektleiar for den indre farleia gjennom Nordhordland.

VENTESKUR: Slusehuset var venteskur og reiskapshus. Her fann Spjotøy-folket avisa si ferdig sortert i hyllene medan dei venta på Dampen.
VEGAR VALDE
HISTORISK: Kultursjef Øyvind Stang, farlei-prosjektleiar Ole Jakob Aarland, Ragnar Bergfjord og Karstein Stene er samde: Slusene i Lindås er unike og må bevarast.
VEGAR VALDE

Vi skal køyre ei rute dampen gjekk før slusene vart bygde. Dei små båtane som klarte å ta seg inn i lindåspollane, måtte først på Pinebenken, ein kai utanfor sundet der båtane låg og venta på at straumen skulle snu.

Slusene på verkstad

Med på tur i den indre farleia er Aarland og Øyvind Stang, kultursjefen i Lindås som sjølv brukar fjorden til jobbpendling frå Askøy. Lokal eldsjel, hobbyhistorikar og humorist Karstein Stene er òg med.

— Det var alltid styr når båten kom. Folk stimla saman på brygga for å sjå kven som kom fulle heim frå by’n, minnest Karstein Stene som vaks opp på Lindås. Den eine dampbåtkaien der vart bygd av onkelen hans og heiter Stenebryggja den dag i dag.

Sluseportane vert restaurert i Dåfjorden i Fitjar på Stord. Det har tatt lang tid. Men Aarland håpar at dei neste år skal vere i bruk att.

— Då vil dette vere det einaste sjøsluseanlegget i landet som står slik dei opphavleg vart bygd, seier Aarland entusiastisk.

Heilt til Vågseidet

Ferda går vidare forbi Lindås, som hadde to dampskipskaiar, austover gjennom Haukåsstraumen og heilt inn til Vågseidet. Plutseleg er vi berre ei halv mil frå Fensfjorden. Dampen gjekk heilt hit og skapte tettare band mellom by og land.

Ragnar Bergfjord har eit pragmatisk forhold til historia han forvaltar på heimegarden.

— Det blir fint å sjå slusene att. Men eg skal ikkje styre med dei. Det får andre ta seg av.

I STRAUMEN: Ragnar Bergfjord sin familie har vakta over slusene sidan 1908. Neste år kan slusene vere på plass att. Meininga er at ein igjen då skal kunne sluse båtar på godt over 30 meter inn forbi den sterke straumen her mellom Lurefjorden og Lindåsbassenget.
VEGAR VALDE
INN HIT: Med sluser kunne båten gå heilt til Vågseidet. På 1950-talet overtok bussen. I dag tilbyr Trond Fjellanger aktivitetar og overnatting på Vågseidet.
VEGAR VALDE