Grunnlovsframlegget er fremja av odelstingspresident Ågot Valle (Hordaland) og stortingsrepresentant Siri Hall Arnøy. Dei er begge medlemer av Kontroll— og konstitusjonskomiteen på Stortinget.

Dette var eitt av mange framlegg om endringar av Grunnlova som vart fremja 30. september i fjor. Det var siste frist for å fremje grunnlovsframlegg for at dei kunne kome til behandling i neste stortingsperiode.

Mellom framlegga som då kom var også eit SV-framlegg om å avskaffe kongedømet og innføre republikk i Noreg.

Dei fleste forkasta

All endring av Grunnlova sit langt inne. Saksbehandlingsprosedyrane er strenge. Dei fleste endringsframlegga blir forkasta.

Framlegg om grunnlovsendringar må framsettast av ein stortingsrepresentant. Framlegget må vere levert og referert på eitt av dei tre første stortinga i ein valperiode for å kunne bli realitetsbehandla i neste stortingsperiode. Framlegget må dermed ha lege eit år og over eit stortingsval, for å kunne kome til behandling. Behandlinga må då skje i løpet av dei tre første storting i neste valperiode. Og ei grunnlovsendring krev 2/3 fleirtal.

30. september i fjor, siste dagen før oppløysing av det tredje stortinget i inneverande valperiode, behandla Stortinget fleire framlegg til endringar i paragraf 100 i Grunnlova. Dei aller fleste framlegga vart forkasta, men eit framlegg om å grunnlovfeste offentlegprinsippet, vart vedteke. Det vart også kvalifisert fleirtal for formuleringar som gjeld ytringsfridomen.

Nye framlegg

Fleire av framlegga som vart forkasta i fjor, er fremja på nytt innan dei lovfastsette fristane og kjem difor opp til ny behandling i komande stortingsperiode.

Dei grunnlovsframlegga som kjem til behandling i neste periode, kan delast i fleire grupper:

Det er for det første framlegg om statsskikken: å avskaffe kongedømet og innføre republikk. Det er også eit framlegg om å avskaffe kongen sin immunitet mot rettsforfølging. Begge desse framlegga er fremja av SV-representantar.

For det andre er det fleire forslag som gjeld organiseringa av Stortinget: avskaffing av to-delinga av Stortinget i Lagtinget og Odelstinget. Det gjeld endringar i Riksretten. Det gjeld innføring av oppløysingsrett og positiv parlamentarisme som kan innebere at ei regjering vil måtte ha eit positivt vedtak bak seg i Stortinget.

Røysterett for 16-åringar

Den tredje gruppa er framlegg som går på valordninga. Eit framlegg går inn for å senke røysterettsalderen til 16 år. Det er vidare eit framlegg om å endre valordninga slik at eit parti som ikkje kjem over sperregrensa på fire prosent, heller ikkje kan få eit distriktsmandat utan å oppnå minst 12 prosent av røystene i valdistriktet (fylket). Framlegget, som vil råke dei minste partia, er sett fram av Gunnar Halvorsen (Ap) frå Aust-Agder.

For det fjerde er det to framlegg om å avskaffe grunnlovsvernet av odels- og åsetesretten.

EU-sak

Vidare er det fleire framlegg som er mynta på forholdet til EU. Eit framlegg frå Høgre-representantane Inge Lønning og Julie Christiansen vil lempe på krava for å godta suverenitetsavståing. Dei vil opne for at det berre trengst 2/3 fleirtal i Stortinget for eit slikt gyldig vedtak om det først har vore halde ei rådgjevande folkerøysting. I dag krev Grunnlova ¾ fleirtal for slik suverenitetsavståing. Eit framlegg frå Sp-leiarane Marit Arnstad og Åslaug Haga vil knesetje prinsippet om at det skal haldast rådgjevande folkerøysting før Stortinget kan fatte avgjerd om EU-saka.

Steinar Bastesen frå Kystpartiet har gjort framlegg om endringar som vil skjerpe vilkåra for å inngå internasjonale avtalar (EU) og grunnlovsfeste det demokratiske systemet både lokalt og nasjonalt.

Det er også gjort framlegg om grunnlovfesting av det lokale sjølvstyret, og om å grunnlovfeste vern mot diskriminering på grunn av kjønn og forbod mot diskriminering av minoritetar.

Gjengangarar

Carl I. Hagen har fremja eit grunnlovsframlegg av noko spesiell karakter: det tek sikte på å legge til rette for «større grad av stabilitet og klarhet i politikken og i rammebetingelsene for norsk næringsliv».

Fleire gjengangarar er også fremja. Det gjeld eit framlegg som går inn for vern av liv, eit anna framlegg går inn for å avskaffe statskyrkjeordninga og eit framlegg om rett til bustad.

Basert på røynslene frå lagnaden til tidlegare grunnlovsframlegg, kan ein alt nå seie at det er få av framlegga som har utsikter til å få grunnlovsmessig fleirtal.

Dei framlegga som ser ut til å kunne få lovbestemt fleirtal, er framlegget om endringar i Riksretten. Bak dette framlegget står Ap, H, Frp, SV og KrF. Det kan også tenkast at framlegget til endringar i paragraf 100 om ytringsfridom kan få kvalifisert fleirtal. Bak framlegget står representantar for SV, H, Ap, Frp og KrF.