OGNE ØYEHAUG

Nummer ni i Kristian 4. gate flassar litt i malinga der nordavinden tek tak. Eigaren er nesten aldri innom, berre nokre veker om sommaren. Men han vil ikkje selje.

— Røtene, seier Schjøtt-Pedersen.

Byen han er bunden til har 16 prosent arbeidsløyse og så mange tomme hus at ein stortingsrepresentant kan klare seg med mindre enn ei månadsløn for å kjøpe krypinn her.

— Det pregar meg sjølvsagt, som politikar frå Finnmark, seier Schjøtt-Pedersen.

Utviklinga i Vardø og andre kystkommunar i Finnmark er ei viktig årsak til det omstridde framlegget på Ap-lamndsmøtet om å la kommunar og fylke ta over kontrollen over delar av fiskekvotane (sjå faktaartikkel).

Poenget er å styre fisken til lands og sparke liv i fabrikkane langs kysten. Skal utviklinga halde fram som no er Schjøtt-Pedersen redd alt fiskeri og fiskeindustri blir samla nokre få stader. Kanskje blir det berre eitt fiskerisentrum i kvart fylke.

— Då får du eit heilt anna Noreg, seier han.

Siste tamil i Vardø

Åtte fabrikkar tok mot fisk i Vardø då Schjøtt-Pedersen vaks opp. For tre år sidan stengde den siste fabrikken dørene og 150 mista jobben.

Det førte til ei veldig synleg endring. Byen blei tømt for torsk og tamilar:

På slutten av 90-talet var det nesten 300 tamilar i Vardø, ein av ti innbyggarar i byen hadde oppveksten sin frå Sri Lanka. Her var det jobb i fiskeindustrien, billeg hus og lett å bli akseptert.

I femten år dominerte tamilane i fiskefabrikkane og prega bybiletet i Vardø, med eigen butikk, tamilsk kino, fotballturneringar mot tamilske lag frå andre fiskevær i Finnmark.

I dag er tamilane borte. Til sommaren flyttar den nest siste familien. Vardø er ikkje lenger ein tamilsk by.

— Då blir vi aleine, seier Kuberan Thurairajah, Vardøs siste tamil.

Tøffare å bli

Han har god jobb på sosialkontoret, kvir seg for å flytte. Vardø er trygt og kjent, sonen på to har nettopp byrja i barnehagen.

Mange vener som har funne seg jobb i Oslo klagar, det er dyrt og vanskelegare å passe på barna.

Men for kona, Agalya, som kom til Vardø frå Sri Lanka for tre år sidan, har overgangen vore stor. Ho kom då den tamilske flyttestraumen skaut fart for alvor.

Folka som kunne lette overgangen til eit nytt samfunn reiste. På Sri Lanka førte ho rekneskap. I Vardø er sjansane til å finne jobb liten, og finne ein rekneskapsjobb minimal.

Tur-retur Kina

Hotell- og butikkeigar Terje Bye, Schjøtt-Pedersen sin mattelærar frå gymnaset, er blitt forretningsmann på heiltid.

Hotellet er gradvis blitt ei tristare affære. I vinter kutta han og medeigaren drifta ned til nesten ingenting, berre Bed & Breakfast.

Diskoteket som skulle trekkje ungdom til hotellet blei ingen suksess.

— Det er ikkje pengar mellom ungdommen lenger, sukkar han.

Men butikken går bra. Mat må folk ha, også i nedgangstider.

Bye har også fisk å by på. Frosen torskefilet frå Findus for eksempel.

Men sjølv her, med Barentshavet rett utanfor butikkdøra, er torsken frakta tur-retur Kina før den hamnar i frysedisken.

SISTE PAR IGJEN: Til sommaren blir ekteparet Kuberan Thurairajah (til v.) og Agayla Kuberan, med sonen Piranavan Vardøs siste tamilar. Kvar tiande vardøværing - nesten 300 personar - var tamil på slutten av 90-talet. Då fiskeindustrien knakk saman flytta nesten alle.<br/>Foto. FRED IVAR UTSI KLEMETSEN
ENDRAR FISKERIPOLITIKKEN? Stortingsrepresentant Karl Eirik Schjøtt-Pedersen er knytta til Finnmark og Vardø, gjennom huset i Kristian 4. gate, og erfaringane frå fylket og heimbyen er ein viktig årsak til det omstridte framlegget om å gi kontroll av fiskekvotar til fylke og kommunar.