Landets fremste biologar og fagekspertise har talt, og sett brunsnigel, kanadagås, tromsøpalme, sitkagran, ymse hagemisplar, hageeple, gullregn, buskfuru, vasspest, japansk drivtang, mink og til og med regnbogeaure øverst på den nye svartelista over framande og uønskte artar – blant anna på Vestlandet.

217 på svartelista

Men «Norsk svarteliste 2012», som Artsdatabanken offentleggjer i dag, er lengre enn som så. Berre i kategorien «Svært høy risiko» er det ført opp 62 ulike artar for Hordaland og Sogn og Fjordane sin del. På Austlandet er også villsvin teke med, i Finnmark kongekrabbe, og i Oslofjorden og Møre og Romsdal amerikahummar.

Totalt er 217 artar med «Svært høy risiko» og «Høy risiko» ført opp på den nye norske svartelista. 2320 framande dyre-, plante— og insektartar er vurderte av fleire ekspertgrupper. Forrige gong var i 2007, då kategorien «Svært høy risiko» ikkje var med.

Tek ikkje stilling

Artsdatabanken presiserer at den ikkje har nokon rolle i forvaltninga av framande artar, og vil difor heller ikkje ta stilling til om ein framad art er ønskt eller uønskt i Noreg.

— Dette er et spørsmål relevante myndigheter må ta stilling til, skriv Artsdatabankens direktør Ivar Myklebust i forordet til «Norsk svarteliste 2012».

I rapporten blir det vedgått at det er stor mangel på kunnskap om framande artar i Noreg. Artsdatabanken oppfordrar styresmaktene til auka satsing på kunnskapsinnhenting, og håpar rapporten blir eit forvaltningsverktøy og ei kjelde til auka kunnskap om framande artar for både styresmakter og folk flest.

Dårleg rykte

Kanadagås, tromsøpalme og brunsnigel er blant artane som ei stund har hatt dårleg rykte som raskt spreiande og plagsame framandartar.

Kanadagåsa blei innført først på 1930-talet og så i 1960-åra, og har funne seg godt til rette fordi vårt klima liknar det nordamerikanske som gåsearten kjenner frå sitt opphavsland. Det samme gjeld villminken.

Brunskogsnigelen er innført frå Sør-Europa etter 1988, trivest i fuktig norsk kystklima, og har spreidd seg som følgje av ei auka flytting av jord og planter. Hardføre tromsøpalmer og kjempebjørnekjeks er døme på framande planter som etter utkast frå hagar har spreidd seg og fortrengt stadeigne artar.

For seint

Artsdatabanken konkluderer med at det for tromsøpalme og hagelupin alt er for seint å gjennomføra tiltak som kan hindra vidare spreiing. Snart er det også for seint med botemiddel for å hindra spreiing av sitkagran, vasspest og blåhegg, heiter det i 2012-rapporten.

«Spredning av fremmede trær fra skogplanting og fra hager og grøntanlegg kan med tiden komme til å endre sammensetningen og strukturen til skog som nå er dominert av stedegne treslag», heiter det i rapporten, som likevel presiserer at det neppe finst døme på at framande artar i nyare tid har endra heile eller deler av landskapet i Noreg, sjølv om dette har skjedd i tidlegare tider.

Smitta av svenskeaure

Den tidlegare populære hageveksten bulkemispel er med på svartelista avdi den kan overføra den alvorlege bakterisjukdommen pærebrann til fruktplanter.

Regnbogeauren er med på svært høg risiko-lista fordi han kan overføra den farlege parasitten gyro (Gyrodactylus salaris) til laks. Midt på 1970-talet blei parasitten frakta til Noreg frå Sverige gjennom import av yngel av laks og regnbogeaure. Til no er han påvist i 48 vassdrag rundt i landet, og har ført til sterkt reduserte laksestammer. I 20 av vassdrage er parasitten utrydda ved hjelp av kjemikaliar. Dei økonomiske tapa er rekna til 250 – 300 millionar kroner årleg, og har så langt kosta den norske staten fleire milliardar kroner, ifølgje Direktoratet for naturforvaltning.

SVARTELISTA: Kanadagås er ein innført art til Norge.
Knut Strand
SVARTELISTA: Mink har Nord-Amerika som naturleg leveområde.
SVARTELISTA: Tromsøpalme spreier seg langs vegane.
SVARTELISTA: Brunsnigelen er hageeigarar sin skrekk.
Rune Meyer Berentsen