— Vil ikkje biskopen snu i denne saka, meiner me dei bør ta kappe og krage frå han, seier Karl Lunde.

Himlinga er fredfull og lyseblå, men nede på golvplanet er det opprørt stemning i Lunde bedehus på Tysnes. Ei handsopprekking syner at seks av sju frammøtte vil melda seg ut av Statskyrkja i protest mot bedehusboikotten frå biskopen.

Mange stader på Vestlandet har det vore tradisjon å nytta bedehus til gravferd. Det skal det no bli ein slutt på. Finst det ei kyrkje i rimeleg nærleik, vil biskopen nekta prestane å halda gravferd frå bedehusa.

- Veldig sjokkerande

Det var under bispevisitasen på Tysnes 18. mars at biskopen kom med følgjande melding:

«Eg har bestemt at frå no av skal alle gravferder finna stad i kyrkjene».

På Tysnes er mange i sjokk etter meldinga. Fire bedehus har vore brukt til gravferd i bygdene Amland, Flatråker, Lunde og Sør Reksteren.

— Me aksepterer ikkje at ein biskop kjem og avgjer dette. Me ønskjer å ta farvel med våre eigne slik me har gjort i generasjonar, seier Karl Lunde.

— Dette var veldig sjokkerande, og folk blei veldig leie seg då dei fekk meldinga. Avgjersla blei berre tredd nedover hovudet på oss, seier Annemor Aase Flygansvær, styremedlem i Sør Reksteren bedehus.

OPPRØR MOT BISKOP: - Kvifor skal biskopen av prinsipp nekta eit gammalt menneske å få presten si siste velsigning på bedehuset, spør Karl Lunde (nr. to frå venstre). Anne Kristi Alfstad, Juniane Vevatne Lunde, Elin Vevatne, Marit Humlevik og Helga Økland er blant mange i Lundegrend som vurderer kollektiv utmelding frå Statskyrkja i protest mot biskopen sin bedehusboikott. Lorentz Lunde heilt til venstre.
Fred Ivar Utsi Klemetsen

— Utruleg provoserande

Kvitmåla og velhalde, ligg bedehuset midt i Lunde slik det har gjort i 123 år. Med gangavstand til kyrkjegarden og plass til 120 menneske, har bedehuset vore nytta til eit siste farvel med mang ein innbyggjar i bygda.

Berre to gonger i historia har det vore så fullt at nokon ikkje fekk plass, fortel Karl Lunde.

På kort varsel har sju personar teke seg tid til å møta BT midt i arbeidstida.

— Me kunne vore mange fleire, for dette er verkeleg ei sak som opptek mange, seier Lunde.

— Det er utruleg provoserande at dette blir sagt eine dagen og skal gjelda frå den neste. Folk føler seg tråkka på, seier Anne Kristi Alfstad.

Dagen før BT er på besøk, har biskop Halvor Nordhaug og Bjørgvin bispedømme delt ut den aller første Johan Nordahl Brun- prisen – ein pris som skal delast ut årleg til «ein brubyggjar mellom kyrkje og samfunn».

— Det er godt nokon byggjer bruer, men biskopen sprengjer bruer, kommenterer Lorentz Lunde, lensmann og tidlegare ordførar i kommunen.

- Uverdig å stå utanfor

Lunde peikar på at det vigsla bedehuset har ein sterk posisjon i bygda, ikkje fordi det står i motstrid til kyrkja, men fordi det er bygda sitt hus. - Her gjer me arbeid på dugnad. Det har vore brukt sidan 1889 i sorg og glede, seier Lunde.

Fleire av dei frammøtte stiller spørsmål med kva heimel biskopen har til å fatta eit slikt vedtak.

På spørsmål frå BT utdjupar biskop Halvor Nordhaug vedtaket sitt. Han vektlegg at gravferder er ei gudstenestehandling som skal skje i kyrkja.

— Når det er kyrkjer i nærleiken, og det er det på Tysnes, skal desse nyttast. Kyrkjerommet er eit rom langt betre eigna til gravferd enn eit bedehus. Det har skjedd at bedehus ikkje har hatt plass til alle som kjem, og folk blir ståande utanfor i all slags vêr. Det er uverdig, og slik kan me ikkje ha det, seier Nordhaug.

- Kvifor blei ikkje kyrkjelydane tekne med på råd?

— Det er ikkje ein del av myndet til kyrkjelydane åfastleggja kvar gravferder skal finna stad. Eg tok denne saka opp på eitfellesmøte eg hadde med sokneråda under visitasen. Det var ein representant somtalte imot, men eg opplevde at langt dei fleste var innforstått med avgjerslami, seier biskop Halvor Nordhaug.

Usamde om lovverket

- Kva er heimelen for denne avgjersla?

— Heimelen ligg i myndet mitt til å leia prestetenesta og dei kyrkjelege handlingar som vert utført av prestar. Avgjersla gjeld for gravferder som blir leia av prestar og ikkje for andre gravferder, seier Nordhaug.

Per Tangaard, seniorrådgjevar i Kirkerådet, meiner biskopen ikkje har heimel til å nekta nokon gravferd frå eit bedehus.

— Presten sitt ansvar er å utføra gravferda i tråd med gravferdslova, og det står ingenting om kor han skal utførast. I dag nyttast til dømes både sjukehus og sjukeheimar, og det må jo vera mindre verdig enn eit vigsla bedehus, seier Tangaard.

Han viser også til tenesteordninga for prestar. Heller ikkje der står det skrive at gravferda må finna stad i ei kyrkje, eit kapell eller krematorium for at ein prest skal forretta.

— Ved gravferd har presten tvert imot plikt til å utføra tenestehandlinga innafor distriktet sitt, seier Tangaard som er svært overraska over avgjersla frå biskopen i Bjørgvin.

- Hol i hovudet

Fleire gravferdsbyrå BT har vore i kontakt med meiner bedehusnekten vil skapa problem. På øyar i Florø, enkeltstader i Høyanger, Austrheim, Masfjorden, Voss, Jondal og Tysnes har dei lange tradisjonar for å nytta bedehus til gravferd.

— I Herand veit eg at det har vore tradisjon lenge. Dersom dei skulle måtta reisa heilt til Jondal, blir det ei lang ferd med gravferdsbil og gravfølgje, seier Reidar Andersen, dagleg leiar i Odda Begravelsesbyrå.

— Det er hol i hovudet og vil ikkje bli godt motteke. Dersom folk må køyra den lange vegen frå bedehuset i Vadheim til Kyrkjebø kyrkje, vil det bli kostbart både med bårebil og transport av heile gravfølgje, seier Frank Ytredal i Ytre Sogn Gravferdsbyrå i Høyanger.

- Det er ikkje for seint å snu!

I bedehuset i Lunde nektar dei frammøtte å akseptera vedtaket. Fleire peikar på at det er godt å oppleva nærleiken og varmen frå bygdefolket når ein familie skal ta avskjed med ein av sine nære.

I ei kyrkje kan det vera mange ledige benker og opplevast meir tomt, hevdar dei.

- Blir ikkje ramma kring ei gravferd meir verdig i kyrkja?

— Me registrerer at prestar stiller på Nordpolen for å vigsla folk eller held gudsteneste på fjelltoppar og pubar. Eg er for alt det, men det er ikkje noko mindreverdig å halda gravferd på eit vigsla bedehus. Her føler folk seg heime, seier Karl Lunde.

81 år gamle Helga Økland har vore kyrkjetenar på Tysnes og seier ho er glad i både kyrkja og bedehuset. Den siste avgjersla til biskopen meiner ho skapar splid og riv ned fellesskapen mellom kyrkja og samfunnet. Ho har skrive protestbrev til biskopen kor det står:

— Det er ikkje for seint å snu!

Synspunkt? Sei meininga di.

PROTESTBREV: Helga Økland har skrive protestbrev til biskopen. - Det er ikkje for seint å snu, seier Økland.
Fred Ivar Utsi Klemetsen