Aalto og kona hans, Aino Aalto, skapte mange klassikarar som i dag er meir ettertrakta enn nokon gong.

Alvar Aalto var arkitekten som henta funksjonalismen til Finland. På sin måte tilførte han varme til den moderne arkitekturen. Han var ein av dei mest markante finske arkitektane i si tid og den som er lagd mest merke til internasjonalt.

Aalto bygde alle typar bygg i mange finske byar; kulturbygg, kontor, bustader og heile industribyar. Det finst også bygg teikna av Aalto i USA og fleire europeiske land (t.d. Operahuset i Essen og Nordens Hus i Reykjavik), men ingen i Noreg.

Til møblane henta han inspirasjon i nye stålrøyrsinteriør, men bytte ut stålet med tre som han laminerte og bøygde. På denne måten ville han skapa eit mjukare og venlegare innemiljø.

HOVUDKONTORET til treforedlingsbedrifta Stora Enso i Helsinki sentrum har i grunnen lidd same lagnaden som rådhuset i Bergen. Det har levd med stempelet som byens styggaste bygg. Men no ser fleire kvalitetane ved arkitekturen frå 1960-talet. No diskuterer finnane korleis det markante bygget med marmorfasaden best kan vernast for framtida.

Hovudstaden har som mål å verna alle dei kring 20 husa i Helsinki som er teikna av Alvar Aalto. Alle desse vert no rekna for å vera viktige bygg, men mange av dei har lenge vore ganske ukjende. Nyleg gav byplankontoret ut ein guide til arkitekten sine Helsinki-bygg for å retta på dette.

— Bygningane til Aalto er ein verdfull arkitekturarv og ein viktig del av det urbane uttrykket til Helsinki, meiner forfattaren Leena Makkonen.

EI KVIT SVANE siglar i motvind ved Finlandiahuset, konserthuset som er ein av dei mest berømte bygningane i denne byen. Dette lysande kvite, skulpturelle bygget blir i dag av mange sett på som eit monument over Aalto sin arkitektur, ei slags oppsummering av livsverket hans som på same tid var både uttrykksfullt og logisk.

Då bygget var nytt, hausta det storm. Marmorpalasset frontkolliderte med den politisk radikale tidsånda på 70-talet. Giftige tunger omtala bygget som ein jukebox for finkulturen.

Aalto laga byplan for eit større område i denne delen av sentrum. Planen var at Finlandiahuset skulle vera det første av fleire kulturbygg i området. At denne planen aldri vart realisert, var svært vanskeleg å akseptera for den aldrande arkitekten.

ALVAR AALTO bygde også mange bustadhus. Storparten av desse var arbeidarbustader i fabrikkbyar han teikna for ulike industriverksemder mange stader i Finland. Einebustadene hans er meir omtala. Den mest kjende av desse er Villa Mairea, som han teikna i 1938 for eit venepar i Noormarkku, nær byen Pori. Dei bad om eit hus som både var moderne og finsk. Resultatet blei ein villa bygd med tømmer, stålsøyler, betongbjelkar og torvtak.

Aalto var arkitekten som delvis frigjorde seg frå den formelle funksjonalismen. Han skapte sin eigen meir naturnære og varmare arkitektur. Stilen hans blir derfor gjerne omtala som organisk funksjonalisme og som humanistisk.

Mange av bygga til Aalto er freda. I samarbeid med riksantikvaren i Finland arbeider bl.a. ei eiga Aalto-stifting og Aaltomuseet i Jyvaskyla med å halda ved like og vidareføra arven etter Alvar Aalto. Møbelfirmaet Artek, som ekteparet Aalto skipa i 1935, held ved like møbelproduksjonen.

Les mer om Aalto i denne ukens Hus og Hjem-magasin i Bergens Tidenes papirutgave.

GODT ELLER GALE? Av omsyn til miljøet omkring, bygde Aalto eit lågare hus enn planlagt for treforedlingsverksemda Enso i 1961. Kontrasten vart likevel slåande, og huset har lenge vore eit hatobjekt i Helsinki. Fasademønsteret her går att i fleire andre av kontorbygga hans frå denne tida.FOTO: M. KAPANEN, ALVAR AALTO MUSEUM.
BERØMT OG BERYKTA: Marmoren på fasaden slo krøll på seg og akustikken var ikkje den beste. Det berømte Finlandiahuset har i alle år vore omdiskutert. Første del av konserthuset var ferdig i 1962, arbeidet med kongressdelen vart avslutta i 1975.
EIGEN BUSTAD: I 1933 flytta Alvar og Aino til Helsinki etter å ha hatt arkitektkontor i fleire andre finske byar. Tre år etter flytta dei inn i dette huset, som var både bustad og kontor. Etter at Aino Alto døydde, gifta Alvar seg med arkitekten Elissa Aalto. Då talet på tilsette auka, bygde Aalto nytt kontor i nabolaget. I dag er både heimen og kontoret museum. Aaltostiftinga held til her.