– Vi kan i visse situasjonar vinterstid gi eit meir detaljert langtidsvarsel – på eit tidlegare stadium enn før, seier Tarjei Breiteig, som neste veke disputerer for doktorgraden. Observasjon av tilstanden høgt der oppe er nøkkelen til funna Breiteig har gjort i samarbeid med forskar Erik Kolstad ved Bjerknessenteret .
Høgt der oppe vil seie stratosfæren, luftlaget som ligg 10 til 50 kilometer over hovuda våre.
Vintervind
I stratosfæren herjar forrykande vindar vinterstid. Temperaturen kan plutseleg svinge med fleire titals grader. Slike tilstandar der oppe, viser Breiteigs forsking, kan føre til unormale tilstandar her nede: vinter med tørt vêr og få lågtrykk over fleire veker eller motsett – unormalt mange lågtrykk og vått vintervêr.
– Vi ser at stratosfæren ofte går inn i ein unntakstilstand om vinteren med sterke utslag. Desse kan i nokre tilfelle føre til lange milde eller kalde periodar på bakken, seier Breiteig.
At stratosfæren påverkar vêret vårt, er ikkje nytt. Men Breiteig og Kolstad har i tillegg funne ut at vêrdata frå her nede kan hjelpe til å rekne ut forholda der oppe i stratosfæren.
Dermed blir det mogleg å spå det unormalt langvarige gode eller dårlege vêret som stratosfæren påfører oss.
– Vi ser at det som skjer på bakken også påverkar stratosfæren. For eksempel kan eit kraftig høgtrykk over Skandinavia svekkje vindane i stratosfæren, som igjen påverkar luftsirkulasjonen her nede og dermed fører til færre lågtrykk over Nord-Europa, forklarer Breiteig.
Det er i denne veksleverknaden det nye langtidsvarselet ligg, eit varsel som kan gå ut ein til to månader i forvegen. I tillegg har Breiteig sett at variasjonar i havtemperaturen i Golfstraumen kan gi utslag i tørre eller våte vintrar på land.
Ikkje som på TV
Så er det dei vitskapelege reservasjonane:
Det er ikkje snakk om eit varsel med same presisjon som vêrvarslinga på TV. Meteorologiske modellar kan i dag sjå utsiktene sju til ti dagar fram i tid, deretter blir varselet stadig meir usikkert.
– Det er for mange usikre faktorar involvert til at eksakt varsling er mogleg fleire veker fram i tid. Klimaet i den nordatlantiske regionen er altfor kaotisk til at det nokon gong vil bli mogleg, trur Breiteig.
Mindre usikker varsling langt fram i tid er uansett innanfor rekkevidde.
Og vinteren i år?
– Den er det for tidleg seie noko om, seier Breiteig.
For der oppe, i stratosfæren, er det framleis sommar.
Ny forsking kan gjere det mogleg å vurdere lang tid i forvegen korleis vinteren blir .
