• KONSERVATIV? Margaret Thatcher, som var mest liberalist, har fått eit eige kapittel i boka om konservatismen.

    FOTO: LUKE MACGREGOR

Blankpolert bremsekloss

Konservatismens kraft skal ikkje undervurderast, for vi har alle ein flik av den under huda. Likevel har det gått framover i verda.

AV: olav kobbeltveit

Publisert: Oppdatert:
"DE SIGER JEG ER bleven konservativ, jeg er hvad jeg var mit hele liv", skreiv Henrik Ibsen, og han er i godt selskap. Det internasjonale frontavsnittet av konservative tenkjarar blir no breitt presentert av Torbjørn Røe Isaksen og Henrik Syse i boka "Konservatisme". For kva vil det seia å vera konservativ? Ein problematisk merkelapp, det må seiast. For den konservative er – ifølgje forfattarane – korkje ingeniør eller arkitekt. "Han eller hun er vaktmester". Javel. Eller museumsvaktar. Det presise svaret er ikkje opplagt. For det breie og dristige utvalet viser til fulle at grensegangen over mot bakstreveriet og det reaksjonære kan vera både hårfin og utydeleg. Desto meir ros til to generøse forfattarar som ikkje berre tek med smørsida når dei skal gje oss innsyn i den konservative tenkjemåten.

Skilnaden på konservativ og reaksjonær? Bonden kan brukast som døme. Den konservative bonden godtek – om enn under tvil – at føregjengaren fjerna steinane frå marka. Den reaksjonære går i steinrøysa og ber dei tilbake til marka.

VI OPPFATTAR gjerne konservatisme som ein ideologi. Det er – slik forfattarane ser det – ikkje nødvendigvis rett. Ordet har vi frå det latinske conservare, som tyder å ta vare på. Det er det det handlar om. Det dei konservative set seg føre å ta vare på kan vera frambrakt av ulike ideologiar, og gjerne etter opprivande strid. Men når det først er eit etablert faktum – ei fast ordning – ser alle gode konservative krefter mon i å ta vare på det. Verna om det. Slik ville konservative ta vare på kongemakt, unionen med Sverige, aristokratiets privilegier, røysterettens avgrensing mot dei store massane. Ikkje som eit ideologisk prosjekt, for på eit tidspunkt ville dei gjerne ta vare på ting dei tidlegare hadde kjempa imot. Men når det først var på plass som ein institusjon eller viktig sedvane i samfunnet, kan vi leggja til grunn at dei konservative etter ei tid ville hegna om det som sin eigen augnestein.

 

DET VIKTIGASTE er å unngå for brå skifte og for store omveltingar. Bestefar sette potetene her, og då er det vel tryggast å halda fram på same teigen? Det er vanar og konvensjonar som er viktige. Institusjonar. Dei framstår som berebjelkar i eit samfunn som skal vera trygt for menneska. Edmund Burke, konservatismens far, slår jamvel eit slag for fordommane – eller for-dommane – som også eit positivt uttrykk. For der ligg den akkumulerte kunnskapen vi har om ei sak eller eit emne. MOTVILJEN MOTendringar gjennomsyrer det konservative tankesettet. Den sosiale utjamninga vi har sett – ikkje minst i vårt land – kunne knapt ha blitt realisert om ikkje andre politiske krefter hadde teke styringa. Dei store klassereisene vart i konservative krinsar betrakta som utopi. Drøymeri. Likevel tok først bonden – og seinare arbeidaren – mål av seg til å bli ein del av dei som skulle styra landet. Det var høgt opp og langt fram. Dei konservative sette seg imot, fordi det streid både mot den etablerte samfunnsorden og vedtekne konvensjonar. Dei som hadde fått privilegier, skulle framleis ha dei. Men drivkreftene i historia var sterkare enn forsvaret for den eksisterande orden – og eksklusive ordningar – og alt i 1821 rauk adelskapet. Til gjengjeld har vi halde på kongehuset.

Den klåre definisjonen av konservatisme ligg likevel ikkje heilt oppe i dagen. Som forfattarane påpeikar manglar konservatismen dei klåre ideologiske aksioma – grunnsetningane – som til dømes liberalisme og sosialisme er tufta på. Men det ser mange konservative som ein fordel. Dei vil gjerne tilhøyra ei rørsle dei oppfattar som anti-ideologisk, anti-teoretisk og kanskje også anti-dogmatisk. Samfunnets konserverande kraft. Bremseklossen. I denne boka blir han pynta med tung filosofi like tilbake til antikken. Ein filosofi som er meir tilbakeskodande og notidsorientert enn framtidsretta. Kanskje skal det gå framover. Men ikkje for fort.

FORFATTARANE viser oss at avgrensinga mot liberalismen er problematisk. Konservatismen og liberalismen har det felles at dei set grenser for kva staten skal stella med. Politikken har og skal ha sine grenser. Men forfattarane har teke Margaret Thatcher med i porteføljen, og det finst det gode grunnar for. Dama var i studenttida leiar i den lokale konservative studentforeininga. Men ho hadde økonomisk liberalisme som politisk prosjekt og rettesnor, og ho gjennomførte bråare skifte i britisk politikk enn folk med konservativ legning kunne setja pris på. Ho vart like gjerne kalla radikal. Og hennar famøse utsegn om at "there is no such thing as society" plasserer henne så definitivt utanfor den konservative krinsen. Samfunnet – med familien, kyrkjelyden, klubben, skulen og grannelaget – er sjølve kjerneverdien i all konservativ tenking. 21 TENKJARARer komne med i boka, kronologisk ordna frå Aristoteles til Francis Fukuyama, han med The End of History. Det er ei gjennomtenkt samling, der forfattarane tidvis må insistera på at tenkjarane kan rubriserast som konservative. Det gjer ingenting. Truleg blir boka meir spennande slik. Godt skriven er ho også. Den einaste nordmannen er Carl Joachim Hambro – frå Bergen. Til gjengjeld har han fått fleire sider enn Margaret Thatcher.

Kommentarar? Bruk feltet under.

Les også

Glemselen som må komme

Utøya har vært et sted for fremtiden. Nå vil den også bli et sted for erindring.

KOMMENTARER Våre regler

Debatten vil bli moderert i ettertid

Siste fra Kommentar

Glemselen som må komme

Utøya har vært et sted for fremtiden. Nå vil den også bli et sted for erindring.

Blankpolert bremsekloss

Konservatismens kraft skal ikkje undervurderast, for vi har alle ein flik av den under huda.

Torbjørn Røe Isaksen og Henrik Syse har skrive boka "Konservatismen".

Dei presenterer 21 konservative tenkjarar frå Aristoteles til Francis Fukuyama.

David Hume og Edmund Burke står sentralt.

Noreg er representert ved C.J. Hambro.

Siste fra BT

Siste fra Adressa

Siste fra fevennen

Siste fra aftenposten

Siste fra aftenbladet