Ei av dei eldste steinkyrkjene i landet er i forfall. Kalkmaleri smuldrar opp. Fører du handa langs med veggene, fell verdfull kunst som støvkorn til kyrkjegolvet. Glasmaleri er surra med ståltråd, for å hindre at dei dett ned og blir knuste.

Ho som har tilsynet med kyrkja, skal nett til å vise oss dei djupe sprekkane i nisjene i koret. Då dukkar brått to utanlandske turistar opp ved inngangsdøra i koret. — Can we come inside?, spør dei forsiktig. - Sei nei, tenkte eg. - Just take a look around, svarar ho som har låst oss inn for å sjå på elendet.

Akkurat der og då kom skamkjensla. Om dette utanlandske paret har den minste peiling på kunst og kultur, kva inntrykk må dei ikkje sitje att med? Landet med verdas feitaste lommebok, er så gnitne at dei ikkje ser seg råd til å bla opp setlane som skal til for å hegne om ei lita middelalderkyrkje.

Dei siste åra har eg nokre gonger vore i dei baltiske landa. I den litauiske hovudstaden Vilnius er den gamle bydelen i ferd med å bli ført tilbake til fordoms prakt. Då eg var der ein haust for nokre år sidan, var mykje alt gjort i hjartet av gamlebyen. Men i sidegatene pågjekk restaureringsarbeidet framleis for fullt. Frå primitive trestillas blei det mura, pussa, og malt. Hadde Arbeidstilsynet komme over noko slik her i landet, ville det blitt byggjestopp på dagen og bot til entreprenøren.

I nabolanda skjer det same. Dette er nye nasjonar som slit med store utfordringar. Arbeidsløysa er høg og mafiaen har solid fotfeste. Om folket ikkje er lutfattige, har dei ein levestandard som berre er ein brøkdel av vår. Likevel prioriterer dei sin kulturelle eigenart.

No er ikkje eg den som lettast let meg rive over i nasegrus beundring over fortidas byggverk. I katedralar så store at dei kan hyse ein middels norsk by, er det sjeldan eg greier å utvise den store entusiasmen. Når eg står der, under ein kvelving så høg at det må kikkert til for å studere takmaleria, tenkjer eg på kva galning det var som avgjorde å reise ein slik dom. Først og fremst for å sikre sitt ettermæle i det jordiske og sin plass ved Guds bord i det hinsidige. Eg undrar meg over for eit slit det må ha vore for arbeidarane som utførte meisterverket, kor mange liv som gjekk tapt under byggjeperioden og alle tragediane i kjølvatnet.

Til all lukke er ikkje vår plass på lista over verdas kulturminne, sikra av menn som med uavgrensa midlar og makt skulle setje varande spor etter seg. Det vi har å vise for oss, er heller smålåte. Og, med handa på hjartet, ikkje er det særleg mykje heller. Nett difor bør vi kunne greie å stelle med det.

Det burde vore sjølvsagt , men er det ikkje. For når Borgund stavkyrkje er i ferd med å bli øydelagt på masseturismens alter, blir det ein årelang canossagang for å finansiere eit bygg som kan avlaste kyrkja. Når helleristningane på Vingen forvitrar, blir det ein kamp for å få stilt nokre lusne kroner til disposisjon i ein bergingsaksjon.

Og for ikkje å snakke om då stavkyrkja på Urnes, eit av få norske bidrag til verdas kulturarvliste, hadde trong for eit strøk med tjøre for nokre år sidan. Det fanst ikkje pengar. Det må vere fælt å vere så fattig.