HILDE SANDVIK

Far måtte halda treåringen igjen. Eg skreik slik at eg fekk feberkrampe og mor måtte fram med tyggepinnane ho alltid hadde i veska etter at eg ein gong beit henne til blods. Kanskje var eg i ferd med å utvikla meg til ein liten materialist.

Eg trur ikkje det. Det handla om noko anna.

Det var slik dei åra eg voks opp: Eg fekk aldri til å leika med dokker fordi eg stilte for store krav til dokkene på utstyrsfronten. I staden dikta eg om dei. Av gamle knappar såg eg for meg all verdas kreasjonar. Eg pønska ut komplette små husvære. Dreiv handelsverksemd i ei steinur og selde usynlege varer. Sidan grov eg ned ein heil koffert med skattar; gipshovud av Beethoven og Grieg, samt ti fullstendige årgangar av Norsk Skogstidende. Vel vitande om at skatten ville gå i oppløysing før det var gått ei veke.

Eg var for liten den gong til å skjøna at alt handla i stor grad om det same; ei redsle for å mista tingen i den augneblinken ein knyter seg til han. Danske Per Kirkeby har sagt at «Tingene gør altid oprør blot ved at være tilstede». For meg var det bokstaveleg. Så den gongen eg pakka opp den beste julepresangen eg hadde fått nokon sinne vart eg først sitjande pal i reine lykkerusen. Det var ei glaskule. Inni var ein stall og eit tre med snø på.

Ein kunne skru av og på lyset, og når ein rista på kula snødde det. Då nissen for lengst hadde fjerna skjegget, sette eg meg på kjøkkenbordet, sat der og rista på kula og såg korleis det lyste og blinka. Så med eitt tok eg fart og kylte heile greia i golvet. Etterpå grein eg sjølvsagt, låg på golvet saman med jesusbarnet og hamra med knyttnevane i linoleumen. Men så var eg i alle fall kvitt tingen og kunne drøyma vidare. Slik var dagane. Men så var det denne steinen. Eg, far og brørne mine hadde vore på tur med lastebilen då eg fann han. Steinen var ganske kvit, heilt rund og akkurat passe stor til å ha i handa — ei lita stund. I ein sving rulla eg brått ned vindauget og kylte han ut. Det var det, så kunne eg igjen grina over at eg var eit beist som kunne finna på slikt kvar gong eg fekk handa på det som var fint. Noko var likevel i ferd med å endra seg. Eg var blitt eldre og byrja å skjøna eitt og anna. Som dette: Utan kaos, ingen kunnskap. Der mellom koppar og dokker var det at barnet utvikla eit forhold til omverda og kunne skilja mellom subjekt og objekt, seg sjølv i forhold til tingen, seg sjølv i eit kjærleiksforhold til tingen. Framleis når eg tenkjer på lykkeopplevinga det var å stå med den kvite steinen i handa kan det kjennast som eit pust av den første forelskinga. Først sidan kom eg til å lesa at ein av dei store diktarane meinte at den som skriv alltid drøymer om å finna ein kvit rund stein. Eg hadde hatt steinen og hadde kasta han bort. Men eg hadde lært noko anna.

Eg var drøymaren som gjekk i stå om eg vart forstyrra. Eg hadde same forholdet til gule plastkoppar, raude markjordbær, glinsande knappar, hemmelege rom og kvite steinar; eg visste korleis alt kunne forvandlast til gull og gråstein. Eg tenkte på Emil som var så uskikkeleg at han vart stengt inne i ei snekkerbod der han kunne laga trepinnar om til folk og fe, og eg misunte han. Det var ikkje før eg var blitt eldre at eg skjøna at det fantes vaksne som hadde det på same måten.

Eg såg det i augene på oldefar då han la mønster av perlemor i hardingfelene sine. Då han lytta etter klangen i treverket med augene igjen. Eller då farmor skar eit eple om til eit andlet og lo medan det skrumpa til ei gammal eplekone. Møblene ho laga av røter likna dyr. Kleda ho sydde til oss var laga til prinsesser. Farmor viste oss at alt kan vera ein skatt om ein berre ser etter, og vi trudde henne, for ute i hagen hadde ho bier som laga honning. Framleis veit eg at ho hadde rett. Ikkje at eg lenger kastar meg etter gule plastkoppar på rek. Det farmor lærte frå seg var å alltid vera på vakt etter om det er noko som blenkjer. Ho viste at om ein først er på skattejakt lærer ein å tyda alle hemmelege spor og teikn. Ein ulldott kan vera ei heks om ein tryllar litt. Avispapir kan i ei handvending bli til ein klassisk skulptur. I alle ting kan ein kjenna att spora etter hendene som har arbeidd, etter tankane som er tenkt.

Slik var det òg med den kvite steinen.

Eit heilt år hadde gått då eg ein dag tenkte at eg ville finna han att. Eg tok ut på tur oppover vegen vi hadde køyrt, krabba over ei grøft og inn i ein kvisthaug. Der låg steinen. Denne gongen putta eg han forsiktig i lomma, gjekk rett heim og la han i trygg forvaring i ein tom Oboy-boks. Då far kom heim den dagen lufta eg frampå om det var mogeleg å slipa steinen om til ein diamant. Far sa ja, at det slett ikkje var utenkjeleg, køyrde ned til saga, slipte og kom opp igjen før barne-tv. Slik kom eg til å eiga min første diamant. I alle fall for ei lita stund. Eg hadde nemleg ei gjeld å gjera opp, stifta under eit middagsbesøk på byggefeltet. Det var ein fin heim. På eit lite bord sto ein del Hadelandsglas. Glasa var fulle av merkelappar eg meinte burde rivast av. Eg hadde litt problem med pirkinga, men det gjekk. Det var då det uforståelege skjedde. Kvinna i huset vart sint på meg. Det heile var frykteleg pinleg. Eg var raud like til hårfestet. Det same var mor. Rett etterpå sat vi i bilen på veg heim. No som eg hadde ein diamant i huset tenkte eg at alt kunne bli bra igjen. Eg fann øskja mor og far hadde hatt forlovelsesringane i. La diamanten i øskja og pakka det heile inn i glinsande aluminiumsfolie. Då eg møtte den fornærma kvinna igjen var ho midt i ein samtale med mor. Eg overrekte presangen. Ho pakka opp og sa: «så fint» med ei stemme eg hadde registrert at ein brukte til småungar som hadde teikna noko rabbel. Ikkje til å undrast på vart eg lei meg den gongen. Eg hadde trass alt gitt frå meg ein skatt, kanskje den finaste eg nokon sinne hadde hatt. Sidan har eg tenkt at det var henne det var synd på - som aldri såg det.