MARIT EIKEMO

— Dersom dei finn noko interessant her, ser eg lyst på framtida, mumlar industriarbeidar Bjørn Vines ved Bjølvefossen i Ålvik.

I går opna arkitektstudentane utstillinga «Ålvik goes ý helhet og motor» på industriområdet. Ein del av utstillinga er korte stilar som elevar i Ålvik har skrive. Der skildrar dei framtidsdraumane sine for heimstaden.

Bjørn Vines guidar arkitektstudentane rundt på fabrikken og står no i ein mørk avkrok mellom to betonghus. Ein av studentane har sett eit stort potensial her og lagd til ein modell av ein miniatyrhage på bakken.

— Ein må visst trå varsamt, dersom det er så mykje verdifullt her, held Vines fram for seg sjølv.

Her skal byen liggje

Utanfor butikken i Ålvik sentrum sit nokre ungdommar og ser tomt framføre seg, alt dei ønskjer er ein plass å vere. Då nokon foreslo eit aktivitetshus på fabrikkområdet, svara dei med eit lakonisk «Då må vi jo gå med hjelm».

Arkitektstudentane har fått ei vanskeleg oppgåve når dei skal overbevise ålvikingane om at staden har ei lysande framtid, at fabrikken er vakker og at Ålvik til og med kan bli ein by, ifølgje student Cecilia Løyning Stokkeland.

— Kvifor ikkje? Byar er blitt bygde før. Det er ikkje noko gudegitt kor ein by skal liggje, seier ho.

Og her, midt i Hardangerfjorden, burde alt liggje til rette for ein urban puls, ifølgje Stokkeland.

Vilje til å halde fram

Utan å leggje band på seg, har arkitektstudentane konstruert moglege framtidsutsikter for den einsidige industriplassen. Ålvik har opplevd eit kontinuerleg press frå storkapitalen dei siste åra. Bjølvefossen som i si tid gav mesteparten av overskotet tilbake til lokalsamfunnet, er blitt ein arbeidsgjevar som tar meir enn han gir. I løpet av dei siste åra er arbeidsstokken halvert, og lokalsamfunnet har ikkje anna arbeid å tilby innbyggjarane sine.

No ligg staden som ein skugge av seg sjølv midt i Hardangerfjorden. Folk fer forbi i bilane sine utan å leggje merke til at ein av landets største konsentrasjonar av funkisbustader ligg her, som ein bauta over betre tider.

Men finst det vilje i Ålvik til å leva vidare etter tungindustriens storhetstid? Det er dette arkitektstudentane på fjerde og femte året skal finne ut av.

Her skal vegen liggje

Prosjektet til Henning Frønsdal går konkret ut på å leggje vegen i rør gjennom sjølve fabrikkområdet. Han vil med dette tvinge forbipasserande inn i hjartet av Ålvik. Bilistane blir nøydde til å senke farten til tretti km/t.

Undervegs vil dei få ulike Ålvik-opplevingar i form av opningar mot Ålviksamfunnet, mot fjella, fjorden og fabrikken.

— Underlaget på vegen skal vere noko anna enn asfalt, noko som set deg i ein annan modus, seier han.

Fint? Her??

— Eg skjøner ikkje bæret, seier ein gut frå Ålvik. Arkitektstudentane har invitert ein haug ungdomsskuleelevar ned til svingen før sentrum, ein veldig fin plass, meiner studentane.

— Fint? Her??, seier ungdommane vantru. Dei er ført inn i ei sluse av kvite trådar som skal førestille ein vegg, noko som hindrar utfarten, ein vilje til å bli verande i Ålvik.

— For at de skal få det godt i eit samfunn, må de sjølve gjere ein innsats. De må ta konkrete val, om at her vil vi vere, seier Cecilia Løyning Stokkeland.

Ein del av hennar prosjekt går ut på å lage modell av eit kjempestillas, ein vegg, med ramper for fotgjengarar og storskjerm for utekino, mellom anna. Dette vil knytte øvre og nedre Ålvik saman, som ein snarveg. Men det blir òg ein stad der du blir synleg når du går, ein stad å eksponere seg, ifølgje Cecilia Løyning Stokkeland.

For at Ålvik-samfunnet skal leve vidare, må mentaliteten endre seg. Det tradisjonelle kollektivet må i sterkare grad erstattast av individa.

— Det må vere lov å stikke seg ut som einskilde individ, dersom Ålvik skal få nye impulsar, seier ho.

— Men kva betyr desse trådane? seier ein av elevane.

— Det betyr å lage seg eit nytt Ålvik. Kva ønskjer de at Ålvik skal vere, dersom de fekk velje heilt fritt?

— Minst to kjøpesenter, mange folk, vinmonopol, at det ikkje heiter Ålvik ý, biljardhall, plass å vere, opne bensinstasjonar, seier dei i munnen på kvarandre.

Fabrikkens estetikk

Kva med eit kjempedigert badeland inne i dei gamle fabrikkhallane? Arkitektstudent Idar Valaker meiner at det er dette som skal bli den nye motoren for Ålvik, ein ny turistattraksjon for Hardanger. Med spillvarme frå den delen av fabrikken som framleis er i drift, skal badelandet varmast opp.

Eit geologisk senter er ein annan mogleg motor. Arkitektstudent Helene Lustrup ser for seg ein internasjonal tungindustriskule og eit levande forskingsmiljø i Ålvik. Meir abstrakt er Pål Lanser sine organiske former, installasjonar som symboliserer ålvikingane sin vilje til å halde fram.

Lanser ser eit stort turistpotensial i Ålvik. Den katedralliknande fabrikkbygningen mot fjorden kan bli eit unikt hotell, og trallebana til fjells kan bli ein attraksjon i seg sjølv, og ein måte for turistane å kome seg frå sjøen til fjellet ý Hardanger sitt viktigaste varemerke.

Hadde det ikkje vore for fabrikken ville landskapet vore perfekt, eller?

— Det viktigaste er å vise korleis vi kan bryte opp strukturane, få ålvikingane til å sjå at fabrikken ikkje treng å vere noko hinder for dei. Fabrikken er tvert i mot noko dei kan bryte opp, skjære i og få til å bli akkurat det dei ønskjer at han skal vere, seier Cecilia Løyning Stokkeland.

PÅ UTSTILLING: Arkitektstudent Henning Frønsdal legg seg flat for Pål Lanser (bak) sine organiske former. Under arbeidet med utstillinga «Ålvik goes – helhet og motor» gjorde studentane studier i landskapet. Modellar av framtidsvisjonane for industristaden blir no utstilt i Folkets hus i Ålvik.
FOTO: EIRIK BREKKE