I alle år har folk i NRK skrive bøker. Eg vedkjenner meg mine synder og vedgår at eg har oppmuntra til det. Eg har lege under for den illusjonen at bøker er bra.

I små språksamfunn kan det neppe kome ut for mange bøker. Forlagsfolk har dessutan fortalt meg det merkverdige at dei fleste bøker blir selde i noko under 2000 eksemplar. Det merkverdige ligg i at dette talet er det same også i folkerike land og store språksamfunn. Den boklesande eliten er altså forunderleg konstant i alle land som liknar på vårt. Det triste er sjølvsagt at mange gode bøker heller ikkje når høgre salstal. Trøysta er at mange dårlege bøker ikkje når så mange og neppe tyngjer marknaden for dei som verkeleg fortener mange lesarar. Kjendisane har langt større ambisjonar for sine publikasjonar. Men heller ikkje mange av dei blir rike på denne verksemda.

Eg var nyleg ein snartur til England. Der forundra dei seg over at åtte av dei ti mest selde bøkene var sjølvbiografiar. Gamle politikarar gir ut sine dagbøker, den nest-siste sjefen i BBC har skrive ein keisam murstein av ei bok og Ulrika Jonsson har fortalt om kopulering med landslagstrenaren og om ein ikkje namngitt, men lett kjenneleg fjernsynskjendis som valdtok henne. Ulrika er nok ein av dei minst interessante forfattarane denne hausten, men som samfunnsfenomen opptek ho britane. Ei anna engasjerande kvinne er Edwina Currie, ein tidlegare konservativ politikar som lar oss få vite om sine sidesprang med statsminister John Major.

Felles for alle desse er at dei har resyklert sine livsrøynsler til handelsvare. Gjenbruken møter stor interesse i eit publikum som hungrar etter intime detaljar frå kjendislivet. Nå spekulerer britane på om denne ekspansive delen av økonomien er berekraftig og korleis denne nye trenden i åndslivet vil utvikle seg.

Parallellane til vår eigen bokhaust er tydelege. Kåre Willoch, Knut Haavik, Julie Ege og Liv Grete Skjelbreid Poiree fortel om sine liv. Jon Almaas og Frederik Skavlan gir ut unyttige bruksbøker som er handelsvare berre fordi forfattarane er fjernsynskjendisar. Eg applauderer alle desse utgjevingane. Ingen av dei gjer oss fattigare. Vi ligg nok litt etter når det gjeld intime avsløringar av sex-livet til kjendisar. Men berre vent, vi kjem nok snart etter der òg.

Kjendisbøkene er julegåvene til eit folk som har alt. Interessa for kjendisar er ein av dei nye, ekspansive sektorane i vår nasjonaløkonomi. Vi brukar stadig mindre av våre inntekter på mat. Innkjøp av dei fleste andre varer tyngjer oss heller ikkje meir enn før. Men stadig meir av pengane våre går til å kjøpe oss underhaldning. Se og Hør har lenge vore vår mest lønnsame publikasjon. Namngjetne personar har tradisjonelt vore brukbare til å selje nær sagt kva som helst. Nå er dei sjølv den mest interessante salsvara. Det fortel om eit nytt stort samfunnsproblem, keisemda.

I gamle dagar gav filmane frå Hollywood oss eit innsyn i draumeverda. Dei vakre stjernene fortalde oss om eit uoppnåeleg liv. Men dagdraumane våre var som regel over når filmen slutta. Dei nye dagdraumane er meir varige. Nå kan vi alle bli berømte. Andy Warhol har som kjent sagt at i framtida kan alle bli berømte i 15 minuttar. Nå er den framtida her. Før vart luksusvarene selde til massane ved å knyte sambandet til dei namngjetne. 9 av 10 filmstjerner brukte Lux. I dag er det trua på at alle kan bli namngjetne som held oppe masseforbruket. Den økonomiske veksten blir stimulert av denne trua på at vi alle kan bli vinnarar i vårt store nasjonale Kjendis-Lotto. Når overflod er det normale for fleirtalet av folket, må ny økonomisk vekst skapast med nye behov. Varene blir ikkje berre selde som nye produkt, men som produkt som gir nye opplevingar for kvar einskild av oss. Sambandet til kjendisane og innsikta om at vi alle kan bli stjerner gir oss desse opplevingane.

Ein av snarvegane til å bli stjerne er det såkalla reality-TV. I Big Brother og Farmen kan ein kvar som er så heldig å bli blant dei utvalde, oppnå å bli ein nasjonal selebritet. Denne verknaden har rett nok synt seg å vere kortvarig, men kortvarig kjendisstatus er definitivt betre enn ingen. Det mest karakteristiske ved deltakarane i slike program er at dei har så lite å gjere. Den viktigaste arbeidsoppgåva er å få tida til å gå. Slik speglar programma av vår moderne arbeidsmarknad. Når stadig færre av oss er engasjerte i vareproduksjonen og tradisjonelle tenester er offer for hardhendte rasjonaliseringar, held vi arbeidsløysa frå livet ved å sysselsette stadig fleire med å underhalde seg sjølv og andre. Underhaldning er eit legitimt behov som eit kvart godt samfunn bør legge vekt på å stette. Det nye er omfanget av dette behovet og den forunderlege betalingsviljen for underhaldning som for nokre tiår sidan knapt ville fortent namnet. Men den gongen var keisemda mykje mindre utbreidd og betalingsviljen og -evna var så mykje dårlegare.

Spørsmålet er om denne nye økonomien er berekraftig. Slitet for å få tida til å gå er nok eit teikn på at vi lever i privilegerte tider. Vi får vone at ikkje den stygge, alvorlege arbeidsløysa reiser hovudet på nytt. Eller at børsnedgangen snart stansar opp. Eller at terrorismen ikkje for alvor også byrjar å banke på vår dør. Då kan vi snøgt få andre ting å tenke på og andre behov som krev vår betalingsevne. Då er det stygg fare for at den moderne kjendisøkonomien kan oppleve eit krakk. Då vender vi kanskje tilbake til Hollywood og den gode, gamle varianten av eskapisme frå eit ottefullt liv.

Eg kjem sjølv med bok denne veka. Samlaget har vore så vennleg å meine at artiklane mine i Bergens Tidende fortener hardt omslag og plass i julekatalogen. Som alle mine lesarar i BT veit, har det eg her har skrive, ingenting med denne bokutgjevinga å gjere.

Einar Førde