debattKjell Hellesnes,Voss

Han var på tinget frå 1915. Regjeringa hans i 30-åra bygde på eit forlik med Bondepartiet. Ap hadde ikkje fleirtal på anna vis. Hans nære venskap med Johan Falkberget, og frå krigsåra med kong Haakon, Torolv Øksnevad og andre vog vel opp noko av det at han vart skuva ut som statsminister etter krigen, av ei gruppe i Ap – Einar Gerhardsen, Pål Berg og Gunnar Jahn m.fl.

At stortings— og regjeringsmedlemer som sat heime i Noreg innleidde samarbeid med tyskarane og m.a. gjekk inn for å avsetja konge og riksstyre, er kjent frå før, likeeins planane om å innføra eit militærliknande styre i eitt år etter freden, med fylkesmenn og berre 2-3 parti tillatne. Kong Haakon fekk hindra dette, saman med regjeringsmedlemer i London. Kommunist-skremselet spøkte for folk som Hallvard Lange, Trygve Lie, og Milorg i Akershus. Nytt var det å høyra at Gerhardsen hadde kontakt med det halvfascistiske Fedrelandspartiet.

Etter krigen vedtok Ap at landet skulle få ei samlingsregjering med ein borgarleg statsminister; trass i dette, skipa Gerhardsen regjering med seg sjølv som statsminister. So var Nygaardsvold ute som leiar, men vart vald inn att som tingmann til han døydde i 1952.

Ein lette for Johan N. å sleppa ansvaret som statsminister? Det var då alltid andre som hadde skuva han fram, mot hans eige ynske.

Vart me tekne på senga i 1940? Ja og nei. Tyske motstandsfolk hadde varsla om 9. april, men vart ikkje trudde.

Dei brev og dagbøker som vart lagde fram i programmet, dokumenterte nye fakta. Johan Nygaardsvold var ein heilstøypt personlegdom; han var for finsleg til å bruka mot dei som skuva han ut i kulden, dei dokumenta han sat på. Dermed ikkje sagt at den andre parten kanskje ikkje vart til det beste for landet i attreisingsarbeidet, utbygginga av velferd og sosiale gode som Gerhardsen-riksstyret kom til å stå for.

Vonleg kan programmet koma i reprise?