Før helga kunngjorde det tyske statsoverhovudet at han ikkje orkar meir. Forbundspresident Johannes Rau er vorte 72 år gammal, han er trøytt, det tek på å ta imot kongar og keisarar og presidentar frå alle verdas land dag ut og dag inn, besøkje gamleheimar og skular, opne hagemesser og musikkfestivalar, for ikkje å snakke om alle breva som skal skrivast: Ryk det med eit gammalt skinn av ein konge i ein fjern avkrok må det kondolerast, giftar dottera seg må det gratulerast. Enda så flott han har residert på slottet Bellevue midt i Berlin, ei adresse som ikkje på nokon måte står attende for den bergenske namnebroren: Den gamle sosialdemokraten vil ikkje meir, han gler seg på å bli pensjonist.

14 millionar færre i 2050

Johannes Rau er ikkje aleine. Heile det tyske folket held på å bli gammalt. Alt for gammalt. I 2050 vil nesten 40 prosent av alle tyskarar vera over 60 år, har det tyske motsvaret til Statistisk sentralbyrå rekna ut. Dei gamle lever stadig lenger, og dei unge får ikkje så mange barn som før. Tyske kvinner får i dag berre 1,34 barn i snitt — i Noreg er talet 1,75. Folketalet i Tyskland går drastisk attende: Prognosemakarane ventar at det vil vera att berre 68 millionar tyskarar i 2050 - 14 millionar færre enn i dag.

For sjølve lokomotivet i europeisk økonomi gir dette dystre utsikter. Ikkje berre blir det færre hender til å halde hjula i gang og skaffe pengar i statskassa, dei må også ta seg av ein hær av gamle og sjuke. Dei verste pessimistane ser for seg eit næringsliv der bedrifter flaggar ut i stor stil, på grunn av mangel på arbeidskraft og hardt skattetrykk, dermed også ei galopperande arbeidsløyse, ein heimemarknad som tørkar heilt inn, ein bankerott stat utan inntekter, eit sosialsystem som bryt saman - kort sagt eit land på full fart utfor bakke.

Høgare fødselstal og innvandring kan hjelpe litt på stoda, men på langt nær vege opp for alt.

Må arbeide lenger

Samanlikna med dei tyske utsiktene blir den norske eldrebølgja berre for ei lita krusing på overflata å rekne. Det norske folketalet er venta å stige svakt også i åra som kjem, dessutan har vi oljepengar til å fylle opp pensjonskassa med. Så sjølv om Sigbjørn Johnsen i den heimlege pensjonskommisjonen nok tykkjer han har det vanskeleg nok, der han sit og pønskar på korleis norske pensjonistar også i framtida skal få til salt i maten, kan han trøste seg med at den tyske motparten hans, Rürup-kommisjonen, har hatt det mykje verre.

Dei har nettopp lagt fram forslaga sine, som varslar nye tider for dei som har tenkt å bli gamle:

n Pensjonsalderen må aukast med to år, til 67.

n Det må bli slutt på alt som heiter gunstige førtidspensjonsordningar. Den som vil leggje inn årene før han når pensjonsalder, må sjølv betale.

n Ein svakare vekst i pensjons-utbetalingane i åra som kjem - pensjonistane må bu seg på å sakke akterut økonomisk.

Fleire fattige gamle

Ekspertane som har studert forslaga, varslar større forskjellar mellom fattige og rike og meir eldre-armod - særleg blant dei som i dag er mellom 30 og 50 år gamle. Folk som har studert lenge og sjølvstendig næringsdrivande med låge inntekter kjem spesielt dårleg ut, dei som lever av sosialhjelp - ei gruppe med mange aleinemødre - likeså.

For sosialdemokratane i regjeringskontora i Berlin kling ikkje dette berre godt, og difor er det da også allereie bestilt nye rapportar for korleis framtidas sosialstat kan sikrast.

Det friskaste forslaget har kome frå leiaren for kristelegdemokratiske CDU sin ungdomsorganisasjon, Philipp Missfelder. Han meinte det måtte bli slutt på kostbare hofteoperasjonar til oldingar som uansett ikkje lenger bidreg med noko som helst til felleskassa. «Før gjekk da folk også på krykker», meinte unge Missfelder å hugse - og fekk straks beskjed om å gå og skamme seg av kanslarkandidat og partifelle Edmund Stoiber.

Noko av det siste forbundspresident Rau gjorde før han kunngjorde at han kastar inn handkleet, var å åtvare mot eit «forgifta klima mellom generasjonane». Og la til noko som dei fleste tyskarar for lengst har mista trua på: At alle gamle også i framtida sjølvsagt må vera sikra ein trygg og god pensjon.