Arven etter Ole Bull

OJ, tenkjer ein når denne boka ligg i postkassen: er det rom for meir om Ole Bull no? Kan det finnast ukjende detaljar ved Ole Bulls rastlause ferd på jorda, avskyggingar som det ikkje er kasta ljos over etter at me i jubileumsåret har fått Harald Herresthals monumentale firebandsverk og mangt anna?

Arbeidet med å lyfta fram folkemusikken «or duldo» var eit viktig ledd i det store nasjonale prosjektet til Bull. Møtet med Myllarguten 1831 gav Ole Bull sterke impulsar, og i bagasjen til Paris dette året låg ikkje berre ein italiensk fiolin, men også ein «hardangerfiolin» eller bondefele. Foto av Ole Bull med hardingfele finst ikkje, einaste visuelle dokumentasjon er spelemannen fremst i båten på Brudefærden, der Ole Bull sat modell for Tidemand.

OLE BULL er startpunktet i denne soga, det kjem ein ikkje utanom. Likevel er det først og fremst arven etter Ole Bull boka konsentrerer seg om, spelemennene som i tillegg til dansespel gjorde hardingfela til konsertinstrument og skapte ein eigen konserttradisjon. Særleg i tiåra kring hundreårsskiftet 1900 blømde dette konsertlivet. Folkemusikarane tok ut på spelferder der dei kombinerte konsert med dansekveldar eller gav program med reint lydarspel. Det typiske konsertspelet falda seg ut nokolunde parallelt med voksteren i den frilynde ungdomslagsrørsla.

I denne tradisjonen står slike meistrar som Ola Mosafinn, Sjur Helgeland, Olav Moe, Torkjell Haugerud, Halldor Meland, Arne Bjørndal og andre. Ein viktig marknad for norske spelemenn var dei norske bygdelaga i USA. Norskamerikanarane søkte inntrykk som minte dei om gamlelandet. Slåttemusikken rørde ved heimkjensla og nørde heimlengten. Olav Moe sine 93 konsertar i USA vitnar om denne aktiviteten. Om Lars Fykerud er sagt at han kunne tena 1000 dollar på éin konsert «over there». Kjende namn tok dessutan i bruk eit nytt medium som utvida nedslagsfeltet; grammofonplata.

SPELEMENNENE var komponistar, dei skapte nye lydarslåttar og tonestykke, verk som hausta fagnad i samtida, men ikkje har overlevd. Einaste stykket med grep på publikum i dag, er «Budeiene på Vikafjell». Sjur Helgelands «evergreen» er bygt over same leisten som Ole Bulls «Et Sæterbesøg». Også spelemenn står på oksla til den som gjekk føre. Det gjorde jamvel Ole Bull; I ensomme stunde er i opphav ein folketone han gjorde til sin.

Konsertspelet har skifta karakter, og dei fremste felespelarane i dag er konsertartistar, mange av dei med akademisk bakgrunn. Eit vende kom med Sigbjørn Bernhoft Osa, ein av dei første framståande utøvarane både med tradisjonell spelemannsopplæring og klassisk fiolinistutdanning. Han hadde evna til å koma nye lyttargrupper i møte og han skipa Ole Bull Akademiet. Det førde folkemusikkfeltet inn i høgare musikkutdanning.

FORFATTARANE meiner at det fremste teiknet på ein ubroten konserttradisjon i folkemusikken er den munnlege presentasjonsforma som er i hevd. I staden for «tonestykke» er samspel kome inn. Sjangrar blandar seg med kvarandre. Det gjev seg ulike uttrykk, og mangfaldet er rikt. Det er ikkje vanskeleg å gje dei velformulerte forfattarane rett når dei seier at folkemusikken står støtt i kulturbiletet i dag, og har status til liks med andre sjangrar.

^{REIDAR STORAAS}

Enig med vår anmelder? Si din mening her.