– Samuline Seljeset frå Hornindal er den mest kjende av dei vel 30 som er registrerte som omreisande kvinnelege spelemenn i Nordfjord og på Sunnmøre. Og ho har sett sterkast spor etter seg, det finst mellom anna ei rekkje springarar etter henne. Så ho er stjerna i framsyninga, fortel Moldestad.
– Og så har eg dikta litt rundt kva folk i bygdene kan ha tenkt og korleis dei reagerte på dei omreisande kvinnelege musikarane. Det er mykje som tyder på at dei var respekterte og godt likte. Men det heiter og at mannen til Samuline ofte vart sur og gretten når ho tok med seg fela og steig til hest for å dra på spelferd. Mannen fekk ta hand om hus og heim og born så lenge. Ikkje så ulikt slik mannen min har det, forresten...
Alle søstrene spelte
– Kvifor var det såpass mange kvinnelege felespelemenn i dette området?
– Ikkje godt å seie. Folk var vel knapt noko meir frisinna her enn elles i landet, men dei kvinnelege musikarane var tydeleg sosialt aksepterte. Sjølv enkelte prestar skriv vel om jenter som spelar fele i denne gullalderen. Ein finn kvinner som reiste rundt med fela andre stader i landet og. Blinde-Sigrid i Gudbrandsdalen og Olea Krøger i Telemark er to døme.
Men det var berre i Nordfjord og på Sunnmøre at dei var så mange. Her heiter det om enkelte at alle søstrene deira og spelte. Så det var nok ein lang tradisjon for det, spesielt i enkelte slekter. I Hornindal fekk dei ikkje kyrkje før i 1860, kanskje det kan forklara litt...
Den farlege fela
– Og så ebba det heile ut rundt 1900?
– Det kom ei bølgje med vekkelsar på den tida. Samstundes kom fråhaldsrørsla og idear frå kontinentet vart utbreidde. Så då laut kvinnene gjere ting som sømde seg betre enn å spele fele. Folk vart redde for fela under denne religiøse oppvakninga, kvinnene og. Dei vart tause. Mennene tok over.
Sjølv kjem Moldestad frå Breim. Også der har kvinner før henne traktert fela.
– Eg har funne ei historie om Akseline Kvile, som spelte seg sjølv til kyrkja då ho skulle gifte seg. Det skjedde seint på 1700-talet. Eg har og funne ei som tok med seg borna sine på spelferd. No har eg arbeidd intenst med dette i eitt år, og endå har eg berre rispa i overflata. Det er så mykje meir å hente, så eg har lyst til å gå endå djupare.
Meining i notida
– Kva har dette å seie til menneske av i dag?
– Det er lokal og gammal historie. Eg meiner det er viktig å få denne historia fram i ljoset og at den kan gje meining i notida. Ein treng ikkje å reise langt for å finne kvinner som ikkje får utfalda seg og talenta sine i dag. Historier om frie og sterke kvinner trengst, også om dei er frå ei gammal tid. Det var forresten ikkje berre enkelt å vere jente og spele fele når eg vaks opp heller. Men det har endra seg.
